ОСАМЕНИОТ ЛЕКАР НА ДУШАТА

Животот на Антон Чехов

4 мин. читање

Ако Толстој ја претставил раскошната ширина на светот, а Достоевски ја покажа најдлабоката темнина на човечката душа, Чехов едноставно запали светилка и ги покажа нашите обични животи во реалниот свет на секојдневието во кое сме осудени да постоиме.

Ретко се случува во историјата на книжевноста некој да дојде во светот без онаа галама што ја придружува славата, а сепак зад себе да остави глас толку стабилен, што продолжува да одекнува долго откако писателот ќе си замине. Антон Павлович Чехов е токму тој човек.

Не се родил во раскош, ниту во круговите на високата ученост, туку во семејството на еден трговец во Таганрог, Русија, еден зимски ден во 1860 година. Во продавницата мирисало на сушена риба и бајат леб, а неговиот татко, строг и пребирлив, ја користел религијата повеќе како камшик отколку како утеха. Уште од самиот почеток, животот не се покажал благонаклонет, туку како товар што треба да се издржи.

Но, еве го чудото. Од тој задушувачки дом израснало дете кое научило внимателно да ги набљудува луѓето, не со осуда, туку со еден вид благонаклоно сочувство. Сфатил дека, кога не можеш да ги промениш околностите, барем можеш да ги набљудуваш и да ги посведочиш пред историјата. Подоцна, тој ќе го претвори тоа набљудување во книжевност што ја разоткрива состојбата на човечката душа, без никаква маска.

Животот на Чехов отсекогаш бил поделен помеѓу две љубови. Студирал медицина на Московскиот универзитет, каде што дипломирал во 1884 година. И иако се шегувал дека медицината му е „законска сопруга“, а книжевноста – „љубовница“, тој кон двете се однесувал со длабока почит. Сиромашните често ги лекувал бесплатно, а на болните им се посветувал со истото внимание со кое ги обликувал своите реченици. Она што скалпелот го открива во телото, неговото перо почнало да го открива во срцето.

Има нешто длабоко христијанско во одбивањето на Чехов да ги осудува своите ликови. Тој гледал слабости и суета, глупост и гордост, но не кревал глас против нив. Напротив, пишувал со таква нежност што вистината излегувала на виделина многу поефективно отколку преку било која проповед. Кога Вујко Вања се повлекува исплашено, или Иванов паѓа во очај, или, пак, изморениот лекар од „Павилјон бр. 6“ се помирува со залудноста – ние не чувствуваме презир кон нив. Ние се препознаваме себеси.

И самиот Чехов добро знаел што е страдање. Уште од раната младост го следела туберкулозата, тоа бавно пропаѓање на белите дробови што ниеден лекар не можел да го излечи. Тој ја поднесувал трпеливо, користејќи ја иронијата како штит, и никогаш не дозволил неговата болест да стане некаков спектакл. Сè до крајот, ја задржал онаа необична мешавина од стоичко трпение и разигран дух. Во своите последни денови, кога смртта се приближила толку многу што веќе не можела да се негира, побарал шампањ. Се напил, се потпрел назад и прошепотел: – „Умирам“. Потоа, без никаква врева, заминал. Многу млад. Како и самата смрт да треба да се пречека со еден вид иронична учтивост.

Она што останало од Чехов не е само збирка драми и раскази, туку една голема визија. Тој верувал дека луѓето, колку и да се несовршени, заслужуваат да бидат согледани јасно и без злоба. Инсистирал на тоа дека нашата заедничка судбина не е величественоста, туку кревкоста, и дека достоинство постои дури и во самото истрајување на маките и иронијата на светот. Неговата уметност не е бучна, туку скромна и тивка. Но таа не престана да ечи низ сцените на светските театри. Таа е кротка вистина изречена среде вревата на светот.