Секој човек, во одредена мера, ја игра улогата на аматерски психолог. Преку сопственото животно искуство и долгогодишното набљудување на сопственото и туѓото однесување, луѓето создаваат лични објаснувања за тоа зошто мислиме, чувствуваме и постапуваме на одреден начин. Од тие искуства произлегува таканаречената народна психологија – збир од интуитивни уверувања кои понекогаш се совпаѓаат со научните сознанија, но многу почесто се во спротивност со нив.
Одредени психолошки заблуди се особено упорни и длабоко вкоренети во колективната свест, пренесувани од генерација на генерација како „здрав разум“. Тие не се безопасни, бидејќи можат да поттикнат стигматизација, да зацврстат стереотипи и да влијаат врз донесување погрешни одлуки во клучни општествени области како образованието, менталното здравје, социјалната политика и безбедноста.
Во продолжение се издвоени десет широко распространети психолошки митови и заблуди кои, и покрај научните сознанија, сè уште опстојуваат во јавната свест и силно влијаат врз нашето разбирање на човековото однесување и менталното здравје.
Луѓето учат подобро кога наставата е прилагодена на нивниот „стил на учење“.
Широко е прифатено верувањето дека секој човек има свој доминантен стил на учење – визуелен, аудитивен или практичен – и дека учењето е поефикасно кога наставата е усогласена со тој стил. Сепак, научните истражувања не го потврдуваат ова тврдење. Успешноста во учењето повеќе зависи од природата на материјалот што се изучува, отколку од индивидуалните преференции. Дополнително, тестовите за стилови на учење често се недоверливи (несигурни) инструменти и не се поврзани со реалниот успех во учењето.
Човечката меморија функционира како точен запис на настаните.
Меморијата не е пасивен и прецизен механизам што ги складира настаните како видео-снимка. Таа е динамичен процес кој постојано се менува и реконструира. Спомените можат да бидат изобличени, дополнети или изменети со текот на времето. Поради тоа, сигурноста со која некој се сеќава на некој настан не значи и дека неговото сеќавање е точно.
Насилното однесување најчесто е резултат на ментално нарушување.
Во јавноста често постои убедување дека лицата со ментални нарушувања се опасни и склони кон насилство. Во реалноста, огромното мнозинство од овие лица никогаш не вршат насилни дела. Истражувањата покажуваат дека најголемиот дел од насилните престапници немаат психијатриска дијагноза, а поврзувањето на менталното здравје со насилството придонесува за стигматизација и страв.
Толпите луѓе по правило се ирационални и опасни.
По масовни несреќи често се зборува за паника и неконтролирано однесување. Сепак, психолошките истражувања покажуваат дека паниката е ретка, а луѓето во вакви ситуации често покажуваат солидарност, соработка и меѓусебна помош, особено кога чувствуваат заедничка припадност.
Аутизмот е предизвикан од „оштетени“ огледални неврони.
Иако оваа хипотеза е популарна во јавноста, научните докази не ја поддржуваат. Прегледите на бројни истражувања не пронашле врска меѓу нарушената функција на огледалните неврони и аутизмот. Покрај тоа, постојат и други верувања, но неточни, како тврдењето дека аутизмот е предизвикан од вакцини или дека сите лица со аутизам имаат извонредни способности.
Гледањето функционира така што нешто излегува од очите.
Иако научно е јасно дека видот се заснова на светлина што влегува во окото, значителен број луѓе и понатаму веруваат дека од очите излегуваат некакви зраци. Ова верување веројатно произлегува од субјективното чувство дека можеме да забележиме кога некој нè гледа, иако истражувањата покажуваат дека тоа не е точно.
Стенфордскиот затворски експеримент докажува дека секој човек може да стане насилен во погрешна ситуација.
Овој експеримент често се наведува како доказ дека ситуацијата целосно го одредува однесувањето. Сепак, тој има сериозни методолошки недостатоци и е често погрешно интерпретиран. Подоцнежните истражувања покажале дека истите услови можат да доведат и до соработка, во зависност од меѓучовечките односи, идентитетот и лидерството.
Домашното насилство речиси секогаш го вршат мажи.
Иако насилството врз жени е сериозен и распространет проблем, податоците покажуваат дека и мажите во значителен број случаи се жртви на партнерско насилство. Препознавањето на оваа појава овозможува поцелосно и поправедно разбирање на проблемот, без да се минимизира страдањето на која било група.
Невролингвистичкото програмирање е научно заснована метода.
Иако често се претставува како психологија или невронаука, НЛП нема научна основа. Неговите принципи не се поткрепени со валидни истражувања, а многу од неговите тврдења се покажале како неточни. Особено е проблематична неговата примена во терапевтски контексти.
Менталните нарушувања се предизвикани од хемиски дисбаланс во мозокот.
Иако лековите влијаат врз мозочната хемија, тоа не значи дека менталните нарушувања се резултат на некаква едноставна нерамнотежа. Науката сè уште нема јасна дефиниција за „нормален“ хемиски баланс во мозокот, а ваквите поедноставени објаснувања можат да ја зголемат стигмата и чувството на безнадежност кај луѓето со ментални тешкотии.
Психолошките митови што се разгледани во овој текст покажуваат колку лесно интуицијата и личното искуство можат да нè наведат на погрешни заклучоци за човековото однесување и менталното здравје. Иако народната психологија често нуди едноставни и привлечни објаснувања, тие не секогаш се во согласност со научните сознанија. Кога ваквите заблуди се прифаќаат некритички, тие можат да придонесат за стигматизација, погрешно разбирање на ранливите групи и донесување неефикасни или штетни општествени одлуки.
Критичкото преиспитување на овие уверувања не значи отфрлање на личното искуство, туку негово надградување со научно потврдени сознанија. Само преку ваков пристап може да се создаде попрецизно, похумано и одговорно разбирање на психата, кое ќе придонесе за подобро образование, поефективни политики и поголема грижа за менталното здравје на поединецот и заедницата.
