Спасен од заборавот: Се реставрира вреден фрескоживопис од тврдината „Мал Кајаси“ кај Банско

Стручниот тим на НУ Завод за заштита на спомениците на културата и Музеј – Струмица започна значаен конзерваторско-реставраторски зафат врз фрагментираниот живопис откриен на археолошкиот локалитет „Мал Кајаси“, во атарот на селото Банско. Станува збор за повеќегодишен проект финансиран од Министерството за култура.

Локалитетот „Мал Кајаси“ претставува доцноантичка тврдина која била повторно населена и користена во текот на средниот век. Според дел од стручната јавност, токму на ова место се наоѓала тврдината Термица (Θερμιτζα), која во историските хроники на Јован Скилица е опишана како една од најзначајните фортификации во струмичкиот регион за време на владеењето на Цар Самуил.

Првите археолошки истражувања на локалитетот беа спроведени во 2017 и 2019 година од страна на д-р Душко Цветанов и Ване П. Секулов. При ископувањата, откриен е дел од тврдината, како и еднокорабна црква лоцирана седумдесетина метри јужно од ѕидините.

Во моментов, конзерваторскиот тим работи на прецизно механичко чистење на боениот слој, селекција и систематизација на илјадници фрагменти. Целта е нивна реинтеграција, односно составување на деловите во што поцелосна првобитна композиција – процес сличен на решавање на комплексна сложувалка.

По завршувањето на оваа фаза, фреските ќе бидат пренесени на нов носач, по што ќе следи китирање и суптилно ретуширање за да се добие јасна и кохерентна презентација на ова средновековно дело.

Проектот се реализира под раководство на д-р Душко Цветанов, а во тимот учествуваат докажани професионалци:

Томе Филов – конзерватор-реставратор
Магдалена Василева и Ана Филев – историчари на уметност
Даниела Стоилкова – конзерватор на керамика и стакло
Зорица Костадинова и Даниела Дончева – документација и фотографија

Овој зафат е од огромно значење за зачувување на културното наследство на Струмичкиот регион и фрлање нова светлина врз средновековната историја на Македонија.