Ако некогаш сте поминале покрај Река Струмица и сте виделе рибар како со часови стрпливо чека на брегот, шансите се големи дека ловел токму риба клен. Овој не толку голем, но исклучително снаодлив жител на нашите слатки води со децении е симбол на Струмичка Река и омилен предизвик на локалните рибари. Кленот, или како што науката го нарекува Squalius cephalus, можеби не е најатрактивната риба за подготовка на трпеза, но без сомнеж е една од најинтересните за изучување и ловење.
Кој е всушност кленот?
Кленот припаѓа на семејството шаранки (Cyprinidae) и е една од најраспространетите слатководни риби во Европа. Се среќава низ цела Евроазија – од басенот на Северното, Балтичкото и Каспиското Море, преку Велика Британија до јужните делови на Скандинавија. Кај нас, во Македонија, тој е редовен жител на речиси сите поголеми реки, а Река Струмица не е никаков исклучок – напротив, се смета за една од најпрепознатливите населбини на овој вид кај нас.
Што го прави толку препознатлив? Кленот има силно тело во вретенест облик, прилагодливо за пливање во појаки водени струи и прекриено со големи крлушки означени со црнкасти рабови. Главата му е масивна и силна и завршува со округла муцка која ја поклопува широката уста. Кога ќе го видите како се движи во плитка вода, ќе забележите дека грбот му е темнозелено-маслинест, страните блескаат во сребрена со златни одсјаи, а стомакот му е речиси бел. Опашката му е темнокафена или црна, грбната перка е сивкасто-зелена, додека сите други перки се обоени во портокалово-црвена нијанса – детаљ кој му дава вистинско живописно обележје.
Што се однесува до големината, тука кленот знае да изненади. Просечниот животен век на кленот е помеѓу 10 и 15 години. За тоа време тој може да нарасне во просек од 30 до 70 сантиметри, со тежина од 500 грама до 6 килограми. Сепак, во подобри услови и со среќа, постојат записи за уште поголеми примероци кои живеат и над 20 години.
Зошто Река Струмица му е по мерка?
Кленот сака разновидност, а Река Струмица токму тоа му нуди. Од брзите делови со чакалесто дно во горниот тек, до подлабоките вирови во средниот и долниот тек, оваа река создава идеален мозаик од микро-живеалишта. Кленот е најзастапен во помали реки и поголеми потоци со брзаци и вирови, но се среќава и долж бреговите на бавно-течечки низински реки.
Интересно е тоа што возрасните клени се самотници, додека помладите се движат во групи. Личинките и младите клени ги преферираат многу плитките крајбрежни делови. Кога ќе се прошетате покрај Струмица во топлите летни денови, често ќе ги видите токму овие млади јата како вијугаво играат во плитко – сцена која им е добро позната на сите кои израснале покрај реката.
Според риболовните ревири „Струмица 1“ и „Струмица 2“, како специфични локации каде се мрестат бела мрена, црна мрена, клен, крап и скобуст, се определени вливовите на сите притоки. Ова го прави сливот на Струмица исклучително важен за репродукцијата на овој вид.
Што јаде и како лови?
Една од причините зошто кленот е толку успешен е неговата непробирлива исхрана. Овој вид всушност е вистински опортунист на менито. Истражувањата во Велика Британија покажале дека кленот се храни со црви, мекотели, ракови и разни ларви од инсекти, додека поголемите примероци јадат значителен број ситни риби, како и жаби, ракови, водни глувци и млади водни птици. Забележано е дури и како јадат бобинки – капини и плодови од бозел – од дрвја кои висат над водата.
Тие се хранат во текот на целата година ако имаат можности, дури и во најстудените зимски денови. Ова е важна информација за рибарите – кленот не е риба која „спие“ во зима како некои други видови, што го прави целогодишен предизвик.
Локалните рибари во Струмица често раскажуваат како кленот знае да биде извонредно претпазлив. Постарите примероци развиваат речиси „чувство“ за човечко присуство и ако еднаш ги уплашите, можат денови да не се појават на истото место. Затоа риболовот на клен бара тивкост, стрпливост и добро познавање на навиките на рибата.
Мрестот – чудото на пролетта
Кога ќе дојде доцната пролет, во Струмичка Река се случува едно од најубавите природни случувања – мрестот на кленот. Кленот се мрести во мај и јуни. Мрестот започнува кога температурата на водата ќе достигне 14°C, и може да трае дури до септември. Кленот се мрести во брзотечни води над чакалесто дно, и само ретко меѓу подводна вегетација.
Токму поради тоа, важно е да се почитува законската забрана за риболов во овој период. Месеците мај и јуни се месеци на мрест во кои ние рибарите треба да знаеме да се воздржиме од одење по риба и особено треба да се воздржиме од земање на риби кои се во мрест. Без оваа дисциплина, идните генерации клен едноставно не би имале шанса.
Кленот и рибарите – стара љубовна приказна
Кленот е популарен меѓу аматерските спортски рибари. Може да се лови со разни мамки и примамки. Во Македонија, особено на Река Струмица, постојат разни традиционални методи на ловење. На тапа во Македонија најдобро се ловат бојник, попадика, мрена, клен и кркушка по реките, како и караш, клен, црвеноперка, костреж и други риби по езерата.
Иако месото на кленот се смета за послаб квалитет, ова не го намалува неговото значење како спортска риба. За многумина, чувството кога ќе се закачи голем клен е незаборавно – тој се бори жестоко, скока од водата и тестира секаков најлон.
Заканите на современото време
Како и многу други наши слатководни видови, кленот во Река Струмица не е без проблеми. Загадувањето од земјоделски активности, индустриските отпадни води и менувањето на природниот тек на реката се сериозни закани. Неодамнешни истражувања покажале дека кленот голта микропластични честички – дури 25% од испитаните примероци содржеле такви честички. Кленот може да биде контаминиран и со метално загадување, како бакар, магнезиум и натриум, кои се акумулираат во ткивата како мускулите, жабрите и црниот дроб.
Ова значи дека грижата за чистотата на Река Струмица не е само еколошко прашање – тоа е прашање на опстанок на еден дел од идентитетот на овој крај.
Заклучок
Кленот можеби не е најголемата ниту највкусната риба во нашите води, но во Река Струмица тој е нешто многу повеќе од обична риба – тој е жива врска со историјата, традицијата и природата на овој дел од Македонија. Секој рибар кој некогаш стоел на брегот на Струмица во рана зора, чекајќи го тргнувањето на пловакот, знае дека ловењето клен не е само забава, туку и начин да се поврземе со ритамот на реката. Ако ние се грижиме за нашата река, кленот ќе остане нејзин верен жител и за идните генерации.
Извори:
– FishBase – Squalius cephalus
– Wikipedia – Squalius cephalus
– Ribar.com.mk – Клен
– Ribar.com.mk – Струмица (рибна основа)
– Animalia.bio – Squalius cephalus – Facts, Diet, Habitat
