Гордон Олпорт бил еден од најзначајните психолози во областа на психологијата на личноста и се смета за еден од нејзините основоположници. Тој верувал дека секој човек е единствен и дека личноста не може целосно да се објасни само преку несвесни конфликти, инстинкти или научени реакции. Во време кога психоанализата и бихејвиоризмот биле највлијателни правци во психологијата, Олпорт развил поинаков пристап кој го ставал акцентот на индивидуалноста, личните вредности и сегашните животни цели на човекот. Според него, за да се разбере личноста, важно е да се согледа како човекот размислува, чувствува и дејствува во сегашноста, а не само да се анализира неговото минато.
Гордон Олпорт е роден на 11 ноември 1897 година во Индијана, САД, во религиозно семејство. Неговиот татко бил лекар, па уште од детството бил опкружен со луѓе, медицинска работа и грижа за пациентите. Овие рани искуства силно влијаеле врз неговиот интерес за човековата природа и развојот на личноста. Студирал на „Harvard University“, каде што дипломирал филозофија и економија, а подоцна и докторирал психологија. За време на престојот во Европа се сретнал и со Зигмунд Фројд, но не се согласувал целосно со неговите идеи. Олпорт сметал дека човекот не е само производ на потиснати желби и минати искуства, туку суштество кое активно се развива и создава смисла во својот живот.
Најголемиот придонес на Олпорт е неговата теорија на особини. Тој сметал дека личноста е составена од различни психолошки карактеристики, односно особини, кои влијаат врз начинот на кој човекот се однесува. Според него, постојат кардинални особини кои силно го обликуваат животот на личноста, централни особини кои ги претставуваат основните карактеристики на човекот и секундарни особини кои се појавуваат само во одредени ситуации. Олпорт нагласувал дека секој човек има уникатна комбинација од особини и токму тоа ја прави личноста неповторлива.
Тој посветил големо внимание и на развојот на чувството за сопственото „јас“, кое го нарекол „проприум“. Според Олпорт, личноста се развива постепено уште од детството. Детето најпрво станува свесно за своето тело, потоа за својот идентитет, самодоверба и независност, а подоцна започнува да создава цели, вредности и смисла во животот. Зрелата и психолошки здрава личност, според него, е онаа која има јасна слика за себе, создава значајни односи со другите и постојано се стреми кон личен развој.
Една од неговите најпознати идеи е концептот на функционална автономија на мотивите. Олпорт сметал дека луѓето често започнуваат нешто од една причина, но подоцна продолжуваат од сосема друга. На пример, човек може да започне да учи или работи поради чувство на несигурност, а со текот на времето тоа да прерасне во вистинска љубов, страст или животна цел. Со ова сакал да покаже дека човекот не е заробеник на своето минато и дека сегашните цели и мотиви можат да станат поважни од причините поради кои нешто започнало.
Иако денес неговото име понекогаш се споменува помалку од некои други познати психолози, влијанието на Гордон Олпорт врз модерната психологија е огромно. Неговите идеи и денес се користат во психологијата на личноста, психотерапијата, образованието и истражувањата за човечкото однесување. Олпорт оставил значајна порака дека секој човек е уникатна личност со сопствени вредности, цели и можност за постојан раст и развој.
