Кога ќе зборуваме за модерното млечно говедарство во Македонија, неминовно се сретнуваме со едно име што доминира во штали и фарми низ целата држава – Холштајн-Фризиската раса. Препознатлива по своите црно-бели (или поретко црвено-бели) дамки и импозантниот раст, оваа раса е столбот врз кој се темели поголем дел од домашното производство на млеко. Но како оваа холандско-фризиска убавица заврши на македонските пасишта и колку всушност е застапена во нашата земја?
Потекло и историја на расата
Холштајн-Фризиската раса води потекло од северните провинции на денешна Холандија – Северна Холандија и Фризија – каде што нејзините предци пасле трева пред околу 2000 години. Преку векови систематско селекционирање, фармерите успеале да добијат животно што максимално ја искористува тревата како најобилен природен ресурс во регионот. Резултатот е денешната висококвалитетна црно-бела млечна крава што доминира на светските пазари.
Официјално, расата била призната во 1861 година, а во 1983 година зборот „Фризиски“ бил исфрлен од името во американската номенклатура, па во многу земји денес се нарекува едноставно „Холштајн“. Кај нас, во земјоделската литература и кај фармерите, се среќаваат и двете имиња – Холштајн, Холштајн-Фризиска или само Фризиска раса.
Физички карактеристики
Холштајн-Фризиските крави се вистински гиганти меѓу млечните говеда. Зрела крава тежи околу 670 килограми и достигнува висина од приближно 148 сантиметри мерено на рамото, додека биковите можат да достигнат тежина од 900 до 1200 килограми и висина од 160 сантиметри. Новородените телиња веднаш по раѓањето тежат меѓу 38 и 45 килограми, што е импозантна стартна позиција.
Карактеристичната црно-бела шара е заштитен знак на расата, иако постои и црвено-бела варијанта која станува сè попопуларна кај фармерите. Долгите нозе, длабоките гради и силно изразените вени на вимето се типични знаци по кои оваа раса се препознава од далеку.
Зошто се омилени на македонските фармери?
Одговорот е едноставен: производство на млеко. Холштајн-Фризиските крави имаат највисок генетски потенцијал за производство на млеко во светот, без биолошка горна граница. Во развиените европски земји просечната продукција изнесува меѓу 7.000 и 8.000 литри млеко годишно по крава, со рекордери што надминуваат и 10.000 литри.
Сепак, реалноста во Македонија е сосема поинаква. Според податоци за 2019 година, годишното производство на кравјо млеко по едно грло во Македонија изнесувало само околу 3.438 литри, што е речиси двојно помалку од европскиот просек. Причините се повеќекратни: малите фарми што доминираат со 75% од сите стопанства имаат само 1 до 3 говеда, исхраната не е секогаш на потребното ниво, а условите за чување често не ги задоволуваат современите стандарди.
За споредба, Шведска постигнува 7.900 литри по крава, Данска 7.100 литри, а Холандија – родната земја на расата – околу 7.000 литри. Ова покажува дека потенцијалот на Холштајн расата во Македонија сѐ уште не е целосно искористен.
Состојбата во Македонија денес
Во Македонија, во 2019 година имало вкупно 113.709 молзни крави, од кои 2.846 во деловни субјекти, а останатите 110.863 во индивидуални земјоделски стопанства. Холштајн-Фризиската раса е една од најзастапените раси заедно со Источно Фризиската, Симентал и Монтафонец. Во рамничарските делови на земјата, кои се идеални за интензивно млечно говедарство, оваа раса е често прв избор на фармерите.
Македонската влада во последните години одвојува значајни средства за подобрување на расниот состав. Само во еден циклус биле обезбедени 150 милиони денари за набавка на високо генетски педигриран репродуктивен материјал, со цел набавка на околу 1.400 високо млечни јуници. Млечното говедарство како подсектор се поддржува со околу 18 милиони евра годишно.
Во 2022 година, компанијата Бимилк спроведе значајна инвестиција од 1,2 милиони евра за набавка на 500 висококвалитетни јуници, од кои дел беа од Холштајн-Фризиската раса, со продуктивност од 6.000 до 8.000 литри млеко годишно – производство на ниво на најразвиените европски земји.
Услови за одгледување
Една од причините зошто Холштајн расата е популарна е нејзината прилагодливост. Може да се одгледува во штала, но подеднакво е погодна и за пасење. Може да се чува на пасишта или во мешани фармерски системи со пасење, или во штала во текот на целата година. Не е важно ниту дали се чува во низинска или планинска област.
Тоа е особено важно за Македонија, која има разновиден терен – од Пелагониската рамнина и Полошко-тетовскиот регион погодни за интензивно одгледување, до планинските пасишта во Маврово, Шар Планина и Огражден. Сепак, расата има и слабости – релативно краток продуктивен живот (околу 6 години), осетливост на маститис и потреба од добро обучен кадар.
Исхрана и грижа
Квалитетот на добиточната храна е клучен фактор за продуктивноста на Холштајн кравите. За да даде максимум, една крава консумира големи количини сточна храна со висока енергетска вредност. Македонските фармери често се соочуваат со предизвикот на скапа и недостапна добиточна храна, што е една од главните причини за пониската продуктивност во споредба со европските колеги.
Телињата од оваа раса имаат специфична исхрана уште од првиот час по раѓањето. Колострумот е задолжителен, а потоа следи фаза на хранење со замена за млеко или директно млеко во првите 45-60 дена. Постепено се воведуваат жита и протеински гранули, со постепено зголемување на количините како што телето расте.
Иднината на расата кај нас
Млечното говедарство во Македонија е во постојана трансформација. Иако земјата сѐ уште е увозно зависна од млеко и млечни производи, владините субвенции, инвестициите на големите млекари како Бимилк и Идеал Шипка, како и стратегиите за подобрување на квалитетот на млекото даваат надеж за подобра иднина. Холштајн-Фризиската раса несомнено ќе игра централна улога во таа трансформација.
За македонските фармери што размислуваат за инвестиција во оваа раса, важно е да знаат дека станува збор за животно што бара современи услови, квалитетна исхрана и стручна грижа. Но кога сите услови ќе се исполнат, наградата е значајна – крава што може да произведе количини млеко за кои домашните автохтони раси, како Бушата, можат само да сонуваат.
Холштајн-Фризиската крава не е само добиток на нашите фарми – таа е симбол на модерното млечно производство и врска со европските стандарди кон кои Македонија стреми. Со правилна грижа и инвестиции, црно-белата убавица од Холандија може да биде клучот за енергична и одржлива иднина на македонското млечно говедарство.
Извори:
– Моја Фарма
– Зелена Берза
– Битола Нјуз
– Агри.мк
– Википедија
– Фактор.мк
