Протеинските производи под лупа: колку навистина се здрави?

7 мин. читање

Протеинските барови, пудинзи и јогурти сè почесто ги гледаме на полиците во маркетите. Се рекламираат како здрави ужини, практични оброци, па дури и како производи што можат да помогнат при слабеење и градење мускулна маса. Но, дали фактот што содржат повеќе протеини автоматски ги прави здрав избор?

Протеините се неопходни за правилно функционирање на организмот. Учествуваат во изградбата и обновувањето на мускулите и другите ткива, создавањето ензими и хормони и нормалното функционирање на имунолошкиот систем. Сепак, количината на протеини не е единствениот показател за нутритивниот квалитет на една храна.

Во една студија објавена во списанието Nutrients во 2024 година, истражувачите анализирале 4.325 преработени производи од шпанскиот пазар. Од производите што имале протеински тврдења, 90,8% биле класифицирани како нутритивно помалку поволни според применетиот модел за процена. Студијата опфатила различни категории храна, а не само протеински барови, пудинзи и јогурти. Резултатите покажуваат дека присуството на протеини само по себе не е доволно за да се процени квалитетот на производот – важен е и неговиот целокупен состав.

Протеински барови – повеќе од само протеини

Протеинските барови се практични кога немаме време за оброк или ни треба нешто што лесно можеме да го понесеме со себе. Најчесто содржат протеини од сурутка, млеко, соја или грашок, но составот значително се разликува од производ до производ.

Некои содржат додаден шеќер, сирупи, масла и заситени масти, додека други се засладени со полиоли – шеќерни алкохоли како малтитол и сорбитол. Кај почувствителните луѓе, особено кога се внесуваат во поголеми количини, овие засладувачи можат да предизвикаат надуеност, гасови, стомачна непријатност, па дури и дијареја.

Некои протеински барови по калориска вредност и состав можат да бидат слични на обични слатки или десерти, додека други имаат поповолен нутритивен состав. Затоа, не треба да се водиме само според натписот „богати со протеини“, туку да ја провериме и декларацијата.

Протеински пудинзи – десерт или здрава ужина?

Протеинските пудинзи се привлечни за оние што сакаат нешто благо, а истовремено внимаваат на внесот на протеини. Во зависност од производот, една порција може да содржи околу 15–20 грама протеини.

Сепак, покрај млечните протеини, во нив може да има засладувачи, згуснувачи, ароми и други додатоци што ја подобруваат текстурата и вкусот. Нивното присуство не значи автоматски дека производот е нездрав, но важно е да се земе предвид целокупниот состав.

Некои од овие пудинзи имаат помалку шеќер од класичните десерти, што може да биде предност. Но, тоа не значи дека секој протеински пудинг е нутритивно подобар избор.

Протеински јогурти – што навистина купуваме?

Грчкиот јогурт и скирот се добри извори на протеини. Кај традиционалниот грчки јогурт, поголемата концентрација на протеини се постигнува преку цедење, односно отстранување на дел од течноста. Кај некои производи, дополнително се додаваат млечни протеини за да се постигне повисока содржина.

Скирот е традиционален исландски млечен производ, кој исто така се одликува со висока содржина на протеини. Сепак, составот и начинот на производство може да се разликуваат меѓу производителите.

При изборот, предност може да им дадеме на незасладените варијанти, во кои самите ќе додадеме свежо овошје, јаткасти плодови или семки. Кај овошните и ароматизираните варијанти треба да провериме дали има додаден шеќер или засладувачи.

Што да провериме на декларацијата?

Кога купуваме производ со ознака „PROTEIN“, добро е да обрнеме внимание на неколку работи:

Количината на протеини: Проверете колку протеини содржи целата порција, а не само 100 грама производ.

Шеќерот: Погледнете дали има додаден шеќер, сирупи или други засладувачи. Кај млечните производи, вкупните шеќери може да го вклучуваат и природно присутниот млечен шеќер – лактозата.

Заситените масти: Важен е нивниот удел во вкупниот состав.

Засладувачите: Ако производот содржи полиоли, имајте предвид дека кај некои луѓе можат да предизвикаат дигестивни тегоби.

Состојките: Проверете што се наоѓа на почетокот од листата, бидејќи состојките обично се наведени според нивната застапеност во производот.

Интересно е што во Европската Унија постојат и законски критериуми за ваквите нутритивни тврдења. За производ да може да биде означен како „богат со протеини“, најмалку 20% од неговата енергетска вредност треба да потекнува од протеини. Но, исполнувањето на овој услов не гарантира дека производот истовремено содржи малку шеќер, заситени масти или сол.

Дали навистина ни се потребни протеински производи?

Потребите од протеини зависат од возраста, телесната тежина, физичката активност и здравствената состојба. Според Европската агенција за безбедност на храната (EFSA), референтниот внес за здрави возрасни лица изнесува 0,83 грама протеини на килограм телесна тежина дневно. Ова е референтна вредност, а не универзална цел за секој човек, бидејќи потребите може да се разликуваат во зависност од индивидуалните околности.

Протеините можеме да ги внесеме преку разновидна и урамнотежена исхрана: јајца, месо, риба, млеко и млечни производи, мешунки, јаткасти плодови и семки. Протеинските барови, пудинзи и јогурти можат да бидат практична дополнителна опција, но не се неопходни за да имаме доволен внес на протеини.

Заклучок: Протеинскиот производ не е автоматски здрав производ. Високата содржина на протеини е само еден дел од нутритивната слика. Најважно е да го разгледаме целиот состав и да избереме производ што одговара на нашите потреби, наместо да се водиме само според рекламните пораки на пакувањето.

Извори:

Are Foods with Protein Claims Healthy? A Study of the Spanish Market, Nutrients, 2024.

European Commission – Regulation (EC) No 1924/2006, Nutrition and Health Claims.

EFSA – Dietary Reference Values for Protein.

A Systematic Review of the Effects of Polyols on Gastrointestinal Health and Irritable Bowel Syndrome.