Само десет дена по прогласувањето на Крушевската Република, над Крушево повторно се надвиснала османлиската војска.
На 2 август 1903 година востаниците го ослободиле Крушево и прогласиле своја република. Никола Карев бил избран за претседател на Крушевскиот револуционерен комитет, а градот станал центар на востаничката власт.
Но слободата траела кратко.
На 12 август започнал решавачкиот напад на бројната османлиска војска врз Крушево. Артилеријата започнала да ги гаѓа востаничките позиции, а пожарите постепено го зафаќале градот.
Пред востаниците стоела огромна воена сила.
На четирите позиции околу Крушево се воделе жестоки борби. Една од нив била месноста Слива.
ТАМУ СЕ БОРЕЛЕ ДО ПОСЛЕДЕН ЗДИВ.
На Слива, Георги Стојанов со својот одред се спротивставил на многубројната османлиска војска, обидувајќи се да го забави нејзиното напредување кон Крушево.
Но уште една битка тој ден ќе остане длабоко врежана во македонското историско паметење.
МЕЧКИН КАМЕН.
Таму војводата Питу Гули со своите востаници застанал пред османлиската војска.
Наместо повлекување, следувала борба.
Питу Гули и неговите соборци пружиле жесток отпор. Во битката загинал војводата, заедно со голем дел од неговите борци. Историските извори го бележат и загинувањето на неговите знаменосци Ѓорши Димев и Нове Смугрев.
Две позиции.
Слива и Мечкин Камен.
Две битки во одбраната на Крушево.
И многу животи положени во обидот да се одбрани десетдневната слобода.
Во меѓувреме, востаничкиот штаб донел одлука да се напуштат позициите околу градот за да му се овозможи на населението да се засолни или да го напушти Крушево.
Но веќе било доцна.
Османлиската војска навлегла во градот.
Крушево горело.
Куќи и дуќани биле палени, а населението било изложено на насилства, грабежи и убиства.
Така завршувал најголемиот политички успех на Илинденското востание.
Крушевската Република постоела само десет дена.
Но нејзиното траење не го одредило нејзиното историско значење.
На 12 август 1903 година Крушево крварело.
На Мечкин Камен загинал Питу Гули.
На Слива и на другите позиции востаниците се бореле против далеку побројна војска.
А зад нив останувал еден град што само десет дена претходно ја почувствувал слободата.
Крушевската Република била задушена.
Но идејата за слобода не била.
Затоа 12 август не е само датум на една изгубена битка.
Тоа е ден кој потсетува колку кратко може да трае слободата, но и колку долго може да живее споменот за оние што се бореле за неа.
Крушево паднало.
Но споменот останал.
И затоа, повеќе од еден век подоцна, имињата на Питу Гули, Георги Стојанов и многубројните востаници што ги положиле своите животи сè уште се дел од македонското историско паметење.
ВЕЧНА СЛАВА НА ЗАГИНАТИТЕ ВОСТАНИЦИ.
Фотографии:
-Портрет на Питу Гули/Public Domain/преку Wikimedia Commons
-Мечкин Камен, Крушево/Borjanaarsova/ CC BY-SA 3.0 преку Wikimedia Commons
-Споменик Слива, Крушево/Plamen/Public Domain/преку Wikimedia Commons
Извори:
• Македонска енциклопедија – „Питу Гули“
• Македонска енциклопедија – „Мечкин Камен“
• Македонски национален портал – „Крушевска Република (2–12 август 1903)“
• „Историја на Крушево и Крушевско“, Крушево, 1978
• Коста Топузоски – „Мечкин Камен“, Крушево, 1986
