Од денес започнуваме нова рубрика на страницава — секој дел од серијалот ќе ви раскажува за по една од најголемите нерешени мистерии во светската историја. Отвораме со една од најстарите и најзагадочните: исчезнатата колонија Роанок.
Роанок : колонијата што исчезна без трага
На 22 јули 1587 година, група од 118 англиски колонисти — мажи, жени и деца — стапнале на островот Роанок, крај брегот на денешна Северна Каролина, со намера да ја основаат првата трајна англиска населба во Новиот свет. Ги предводел уметникот и гувернер Џон Вајт. Само неколку недели подоцна, неговата ќерка родила девојче по име Вирџинија Дер — првото англиско дете родено на американско тло.
На почетокот, сè изгледало како уште еден тежок, но остварлив колонизаторски потфат. Но никој од нив не можел ни да претпостави дека ќе станат дел од една од најголемите историски мистерии на сите времиња.
Соочени со недостиг на храна и затегнати односи со домородните племиња, колонистите го замолиле Вајт да отпатува назад во Англија по дополнителни залихи. Тој се согласил, уверен дека ќе се врати за неколку месеци.
Не знаел дека тоа ќе биде последниот пат кога ќе ги види.
Три години исчекување
Судбината имала поинаков план.
Војната меѓу Англија и Шпанија, кулминирајќи со походот на Шпанската армада во 1588 година, ги задржала англиските бродови во Европа. Наместо неколку месеци, поминале цели три години.
Конечно, на 18 август 1590 година — токму на третиот роденден на неговата внука Вирџинија — Џон Вајт повторно стапнал на островот.
Но Роанок повеќе не бил истиот.
Немало детска смеа.
Немало чад од огништа.
Немало гласови.
Само тишина.
Еден збор… и стотици прашања
Она што го затекнал таму засекогаш ќе ги вознемирува историчарите.
Населбата била напуштена. Куќите биле демонтирани, како луѓето намерно да си заминале, а не панично да избегале. Немало тела, немало траги од борба, немало оставени лични предмети што би зборувале за ненадејна катастрофа.
Единствениот траг бил зборот „CROATOAN“, внимателно врежан на еден дрвен столб од оградата. На едно дрво во близина стоеле само трите букви: „CRO“.
Тоа биле последните „зборови“ што исчезнатата колонија некогаш ги оставила зад себе.
Знак на надеж… или последна порака?
Пред да замине, Вајт и колонистите договориле едноставен систем.
Ако морале да се преселат, ќе оставеле порака што ќе покаже каде заминале.
Ако биле принудени да заминат под напад или закана, требало да врежат и малтешки крст како знак на опасност.
Таков крст немало.
За Вајт тоа било причина за надеж. Верувал дека колонистите доброволно се преселиле на островот Кроатоан (денешен Кејп Хатерас), каде живеело пријателско домородно племе.
Но природата повторно се вмешала.
Силни бури и оштетени бродови не му дозволиле да отплови до таму.
Така, човекот што можеби бил најблиску до решението на мистеријата никогаш не успеал да ја направи последната потрага.
Никогаш повеќе не се вратил во Америка.
Теориите што траат повеќе од четири века
Во следните повеќе од 400 години се појавиле безброј обиди да се објасни исчезнувањето.
Најприфатена денес е теоријата дека колонистите се преселиле и постепено се асимилирале со племето Кроатоан. Археолошките откритија на островот Хатерас — европски железни предмети, алатки и остатоци од ковачница — ја прават оваа можност сè поверојатна.
Но постојат и други претпоставки:
• преселба кон Чесапик Заливот во потрага по подобро место за населување;
• напад од непријателски настроени домородни племиња;
• шпанска воена акција против англиските колонисти;
• глад, болести или природна катастрофа што постепено ја уништиле населбата.
Ниту една од овие теории досега не е конечно докажана.
Мистерија што одбива да исчезне
Замислете да пристигнете на место каде до неодамна живееле 118 луѓе… а да не најдете ниту еден човек, ниту едно тело, ниту еден јасен доказ за нивната судбина.
Само еден збор.
„CROATOAN.“
Дали тоа била порака?
Предупредување?
Или единствената нишка што требало да ја одведе некого до вистината?
Повеќе од четири века подоцна, никој не може со сигурност да одговори.
Затоа Роанок и денес останува една од најголемите нерешени мистерии во светската историја — потсетник дека понекогаш минатото не ги открива своите тајни, туку само ни остава тивки траги што со векови го предизвикуваат човечкото љубопитство.
(Илустрација на Џон Вајт при откривањето на напуштената колонија Роанок и натписот „CROATOAN“. Илустрација од Вилијам Ладвел Шепард (гравура од Вилијам Џејмс Линтон), јавен домен, извор: Wikimedia Commons.)
(Илустрација „Ruins of the English Settlement at Roanoke“, која го прикажува откривањето на напуштената англиска населба на Роанок. Гравура од 1893 година, јавен домен, Извор: Wikimedia Commons.)
#ПознатиМистерии#Роанок#ИсчезнатаКолонија#ИсторискиМистерии#Историја
Извори:
Encyclopædia Britannica — Lost Colony
History.com — What Happened to the “Lost Colony” of Roanoke?
U.S. National Park Service — John White
North Carolina Department of Natural and Cultural Resources — Origins of the “Lost Colony” Mystery
Каде е гробот на Александар Македонски?
Постојат личности чие наследство го променило текот на историјата. Но ретко се случува местото каде што почива еден од најголемите владетели на сите времиња да остане непознато повеќе од две илјади години.
Таква е мистеријата на Александар III Македонски.
Освојувачот кој создал една од најголемите империи во античкиот свет, основал десетици градови и го променил текот на историјата, денес нема познат гроб.
И токму тоа претставува една од најголемите нерешени археолошки мистерии.
На 10 јуни 323 година пр. н.е., Александар починал во Вавилон на само 32-годишна возраст. Причината за неговата смрт и денес е предмет на расправа, но уште поголема загадка е што се случило со неговото тело потоа.
Според античките извори, неговото балсамирано тело било положено во раскошен погребен ковчег и требало да биде пренесено во кралската некропола во Македонија. Но погребната поворка била пресретната од Птоломеј, еден од најблиските генерали на Александар, кој го однел телото во Египет. Најпрво било погребано во Мемфис, а подоцна пренесено во Александрија — градот што самиот Александар го основал.
Во наредните векови гробот станал едно од најпосетуваните места во античкиот свет. Античките автори сведочат дека го посетиле личности како Јулиј Цезар, Октавијан Август, Калигула, Каракала и други римски владетели. За нив, посетата на гробот на Александар била симбол на моќ и легитимитет.
А потоа… Трагата исчезнува.
Некаде помеѓу доцната антика и почетокот на средниот век, гробот исчезнал од историските записи. Земјотреси, војни, уништувањето на делови од античка Александрија и подоцнежната изградба на современиот град целосно ја избришале неговата точна местоположба.
Во изминатите два века археолози од различни земји организирале повеќе од сто потраги во обид да го пронајдат изгубениот мавзолеј. Ископувањата откриле бројни значајни остатоци од античка Александрија, но ниту едно откритие досега не потврдило каде навистина почива Александар.
Со текот на времето се појавиле бројни теории.
Некои сметаат дека гробот сè уште лежи под денешна Александрија, скриен под улиците и зградите на градот.
Други претпоставуваат дека бил уништен од природни катастрофи или намерно разрушен.
Постојат и теории дека неговите посмртни останки биле преместени на друга локација, но ниту една од нив досега не е потврдена со убедливи докази.
Повеќе од 2.300 години по неговата смрт, археолозите сè уште го поставуваат истото прашање:
Каде е гробот на Александар Македонски?
Дали сè уште почива некаде под улиците на Александрија?
Или неговото последно почивалиште засекогаш ќе остане една од најголемите тајни на античкиот свет?
Можеби одговорот сè уште лежи под слоевите на историјата, чекајќи некое идно археолошко откритие да ја реши мистеријата што трае повеќе од два милениума.
#ПознатиМистерии#АлександарМакедонски#АнтичкаИсторија#Археологија
Извори:
Encyclopædia Britannica — Alexander the Great
Encyclopædia Britannica — Alexandria
Archaeology Magazine — The Elusive Tomb of Alexander
National Geographic — New clues to the lost tomb of Alexander the Great discovered in Egypt
Al-Ahram Weekly — Mystery of the Tomb of Alexander the Great
Војската што исчезна: Мистеријата на Легијата IX Хиспана
Во историјата на Римската империја постојат битки што засекогаш се запишале во историските записи. Постојат легии чии имиња станале симбол на моќта на Рим.
Но постои и една легија за која најголемото прашање не е каде победила, туку каде исчезнала.
Legio IX Hispana — Деветтата Хиспанска легија.
Една од најстарите и најпознатите римски воени единици.
Легија која со векови служела под знамето на Рим…
а потоа едноставно исчезнала од историјата.
Без позната последна битка.
Без сигурен запис за нејзиниот крај.
Без одговор што би ја затворил една од најголемите мистерии на античкиот свет.
ЛЕГИЈАТА КОЈА ГО БРАНЕШЕ РИМ
IX Хиспанска легија била создадена уште во периодот на доцната Римска Република и се смета за една од најстарите легии во римската војска.
Нејзините војници се бореле во походите на Јулиј Цезар во Галија, а подоцна учествувале во ширењето на римската власт низ Европа.
Во 43 година н.е., кога императорот Клавдиј започнал освојување на Британија, IX Хиспанска била меѓу легиите што пристигнале на островот.
Таму станала еден од столбовите на римската власт.
Со децении ги чувала границите на империјата, се борела против локалните племиња и била симбол на римската воена дисциплина.
Но некаде во 2 век од нашата ера, нејзината приказна ненадејно прекинала.
ИСЧЕЗНУВАЊЕТО
Римјаните биле познати по својата прецизна администрација.
Тие бележеле каде биле нивните легии, кој ги командувал и каде биле испраќани.
Но за IX Хиспанска по одреден период следува нешто необично.
Тишина.
Последните сигурни траги за нејзиното постоење се од почетокот на 2 век.
Потоа нејзиното име исчезнува од историските извори.
Што се случило со илјадниците војници кои некогаш го носеле орелот на Рим?
Дали загинале во битка?
Дали биле испратени во далечна провинција?
Дали легијата едноставно била расформирана?
Одговорот сè уште не е познат.
ЛЕГЕНДАТА ЗА ПОСЛЕДНАТА БИТКА
Најпознатата приказна вели дека IX Хиспанска била уништена во северна Британија, можеби во судир со непријателски племиња.
Според оваа теорија, цела легија исчезнала во непријателска земја — без преживеани сведоци и без јасен запис за нејзината последна битка.
Оваа приказна дополнително ја засилиле романите и филмовите, кои ја претставиле како „изгубената легија на Рим“.
Но историчарите денес се повнимателни.
Иако нејзиното исчезнување останува мистериозно, нема директен доказ дека легијата била уништена токму во Британија.
ТЕОРИИТЕ ШТО СЕ ОБИДУВААТ ДА ЈА РЕШАТ МИСТЕРИЈАТА
1. Уништена во Британија
Можно е IX Хиспанска да настрадала во борба со северните племиња, но местото и околностите остануваат непознати.
2. Испратена во друга провинција
Некои историчари сметаат дека легијата можеби била преместена во друг дел од Римската империја, каде што исчезнала од локалните записи.
3. Расформирана или споена со друга единица
Римските легии понекогаш биле укинувани, реорганизирани или вклучувани во други воени единици.
4. Уништена на Истокот
Постои и теорија дека нејзини делови можеби биле испратени кон источните граници на империјата, каде што исчезнале во некој конфликт.
Ниту една од овие можности досега не е докажана со сигурност.
МИТ, ИСТОРИЈА И ЕДНА НЕОДГОВОРЕНА ЗАГАТКА
Можеби најинтересното кај IX Хиспанска не е само нејзиното исчезнување, туку фактот дека по речиси две илјади години сè уште поставуваме исто прашање:
Што се случи со една од најмоќните воени единици на Рим?
Дали нејзините војници паднале во последна, заборавена битка?
Дали нивните потомци продолжиле да живеат некаде далеку од Рим?
Или вистината сè уште лежи закопана под слоевите на историјата?
Она што го знаеме е само едно:
Legio IX Hispana постоела.
Била моќна.
Била важна.
А потоа исчезнала.
И токму затоа, повеќе од 1.800 години подоцна, останува една од најголемите мистерии на античкиот свет.
#ПознатиМистерии#ЛегијаIXХиспана#РимскаИмперија#АнтичкаИсторија#ИсторискиМистерии
Извори:
Encyclopaedia Britannica — Roman Legion
World History Encyclopedia — Legio IX Hispana
Oxford Classical Dictionary — Roman Army and Legions
Roman Britain — Legio IX Hispana
The Oxford Encyclopedia of Ancient History — The Roman Military
