Во време кога човекот има повеќе информации од кога било, а сè помалку јасност за тоа како да живее, прашањето за смислата станува суштинско. Брзината на современиот живот нè оттурнува од внатрешниот компас, оставајќи нè во состојба на тивка празнина. Но токму тука се појавуваат древните вистини – не како реликт од минатото, туку како жив одговор на сегашноста. Законите на Ное, како универзален морален код, и учењето на Виктор Франкл, како современа психологија на смислата, се среќаваат во една иста точка: човекот не може да живее без вредности.
Човекот, според Виктор Франкл, не е воден само од потребата за задоволство или моќ, туку од длабока, вродена потреба за смисла. Оваа потреба не исчезнува дури ни во најтешките животни околности – напротив, тогаш станува највидлива. Франкл покажува дека човекот може да ја избере својата реакција, дури и кога не може да ја избере ситуацијата. Во таа слобода лежи неговото достоинство, но и неговата одговорност. Самотрансценденцијата – излегувањето надвор од себеси – е токму патот преку кој човекот ја допира вистинската смисла.
Но каде се наоѓаат тие вредности кон кои треба да се насочиме? Одговорот, можеби изненадувачки, не е нов. Законите на Ное, поврзани со Ное, претставуваат седум едноставни, но длабоки принципи: почитување на животот, одбивање на неправдата, воздржаност од насилство и зло, и градење на праведен општествен поредок. Тие не се религиозен императив, туку човечки минимум – морален праг под кој општеството се распаѓа. Во нив нема догма, туку повик на совест.
Нивната сила лежи во нивната универзалност. Од Авраам и Мојсеј, па сè до големите светски традиции, овие принципи се препознаваат како темел на човечкото однесување. Различни култури ги именуваат различно, но нивната суштина останува иста. Дури и модерното право, преку мислители како Хуго Гроциј и Џон Селден, се обидува да ги претвори овие универзални вредности во систем на правда. Тоа покажува дека моралот не е апстракција, туку практична потреба.
Она што денес ни недостига не се нови правила, туку враќање кон основните. Во свет во кој сè почесто доминираат интересот, брзината и површината, законите на Ное нè потсетуваат на нешто едноставно: човекот не може да живее само за себе. Вредностите како чесност, почит и одговорност не се ограничувања, туку услови за вистинска слобода. Без нив, слободата се претвора во хаос.
Кога ова ќе се поврзе со мислата на Виктор Франкл, станува јасно дека смислата не е нешто што се наоѓа надвор од нас, туку нешто што се создава преку начинот на кој живееме. Таа се раѓа во одлуките – кога избираме добро наместо лесно, кога остануваме чесни и кога никој не гледа, кога се грижиме за другиот без корист. Смислата не е идеја, туку дејство.
И токму затоа, денешниот човек не треба да бара нови одговори, туку да се врати на вистинските прашања. Како живеам? За кого живеам? Што оставам зад себе? Одговорите на овие прашања не се теоретски – тие се видливи во нашето секојдневие.
На крајот, останува едноставна, но длабока вистина: човекот станува човек тогаш кога ја надминува сопствената себичност. Моралот не е товар, туку патоказ. Љубовта не е слабост, туку највисока сила. А себенадминувањето не е жртва, туку единствениот пат кон вистинска, трајна смисла.
