9 АВГУСТ – МЕЃУНАРОДЕН ДЕН НА ДОМОРОДНИТЕ НАРОДИ НА СВЕТОТ
На 9 август се одбележува Меѓународниот ден на домородните народи на светот, прогласен од Обединетите нации во 1994 година. Датумот е избран во спомен на првата средба на Работната група на ООН за домородни популации, одржана во Женева во 1982 година.
Денот има цел да го сврти вниманието кон правата, културите, традициите, јазиците и знаењата на домородните народи.
Во многу домородни заедници, знаењето со генерации се пренесувало од човек на човек – преку усни преданија, набљудување, практична работа, песни, обреди и секојдневниот живот.
За многу домородни народи, традицијата не е само обичај – туку начин на разбирање на природата, одржување на заедницата и пренесување на знаењето од една генерација на друга.
Еве 10 примери:
ТРАДИЦИОНАЛНО ПОЗНАВАЊЕ НА ЛЕКОВИТИТЕ РАСТЕНИЈА
Од Амазонија до Австралија, домородните заедници со генерации развивале и пренесувале знаења за растенијата, нивната употреба и нивната околина.
КОНТРОЛИРАНО ПАЛЕЊЕ НА ВЕГЕТАЦИЈАТА
Некои домородни народи во Австралија со генерации користеле намерно и контролирано палење за управување со пејзажот. Денес таквото знаење повторно се применува и проучува во современото управување со пожарите.
УСНОТО ПРЕНЕСУВАЊЕ НА ИСТОРИЈАТА
Приказните, песните, легендите и преданијата во многу заедници служеле како начин за пренесување на историјата, знаењето, вредностите и сеќавањата од една генерација на друга.
НЕБОТО КАКО КАЛЕНДАР
Многу домородни народи развиле детални знаења за движењето на Сонцето, Месечината и ѕвездите и ги користеле за ориентација, следење на сезонските промени и планирање на различни активности.
ЗНАЕЊЕ ЗА ЖИВИОТ СВЕТ
Генерациското набљудување на животните, растенијата и нивното опкружување создало богат фонд на традиционално еколошко знаење.
ТРАДИЦИОНАЛНО ЗЕМЈОДЕЛСТВО
Домородните народи со генерации одгледувале, селектирале и зачувувале бројни сорти на растенија, а дел од ова традиционално знаење има значење и за современото земјоделство и зачувувањето на биолошката разновидност.
ОРИЕНТАЦИЈА БЕЗ СОВРЕМЕНИ УРЕДИ
Некои домородни народи развиле извонредни техники за навигација со помош на ѕвездите, Сонцето, брановите, морските струи и природниот пејзаж.
ПЕСНАТА КАКО НАЧИН НА ПАМЕТЕЊЕ
Во некои култури песните не биле само музика – преку нив се пренесувале приказни, места, родослови и знаења за земјата.
ЗНАЕЊЕТО НА СТАРЕШИНИТЕ
Во многу заедници постарите генерации имаат важна улога во зачувувањето и пренесувањето на знаењето кон младите.
ПОЧИТУВАЊЕ НА ЗЕМЈАТА КАКО ДЕЛ ОД КУЛТУРАТА
За многу домородни народи, земјата не се гледа само како ресурс, туку како простор со кој човекот има длабока духовна, културна и историска врска.
Многу од овие знаења денес се загрозени.
Исчезнувањето на јазиците, губењето на традиционалните територии, климатските промени и нарушувањето на начинот на живот можат да доведат до губење на знаење кое се пренесувало низ многу генерации.
Затоа 9 август не е само ден за запознавање со далечни култури.
Тоа е потсетник дека кога исчезнува еден јазик, една приказна или една традиција, човештвото може да изгуби дел од своето колективно знаење.
Можеби најголемата лекција од овие традиции е едноставна: Она што една генерација го знае, вреди да ѝ го пренесе на следната.
Фотографија: „Famille indigène Misak“ – млади жени од народот Misak во Колумбија при изработка на традиционални рачно ткаени торби/Simonruiz66/CC BY-SA 4.0 преку Wikimedia Commons
Извори: UNESCO – традиционално знаење и неговото пренесување; UNESCO – знаења и практики поврзани со природата и универзумот.
