„Земи една ракија, ќе те помине” е речиси универзален совет во нашите домаќинства — за настинка, за болки во стомакот, за студ, па дури и за нерви. Ракијата е длабоко вткаена во нашата култура: се пие на прошевки, на погреби, на секое собирање, а народната мудрост ѝ припишува речиси лековита моќ. Но што навистина покажуваат медицинските истражувања за тие верувања?
Мит: „Ракијата убива микроби и лекува настинка”
Ова е веројатно најраспространетото верување — дека силната ракија, испиена или користена за гаргара, некако го „чисти” грлото од инфекција.
Факт: Точно е дека алкохол со висока концентрација (околу 60–90%) може да убива бактерии и некои вируси на површини — токму затоа алкохолот се користи за дезинфекција на раце и инструменти. Но овој ефект целосно исчезнува кога алкохолот се проголтува. Според медицинските истражувања, количината на алкохол што навистина доаѓа во контакт со грлото при голтање е премногу мала и контактот трае премногу кратко за да има забележлив антисептички ефект врз вирусите во организмот. Понатаму, прекумерната консумација на алкохол може да го отежне закрепнувањето — може да го наруши нормалното функционирање на трепките во дишните патишта, кои помагаат во отстранувањето на слузта, и да го ослабне имунолошкиот одговор на телото.
Мит: „Ракијата загрева на студ”
Секој има роднина кој се колне дека шише ракија на планина или на силен студ „те спасува” од смрзнување.
Факт: Чувството на топлина е реално — но е измамно. Алкохолот предизвикува проширување на крвните садови во близина на кожата, што создава привремено чувство на топлина на површината. Во истиот момент, телото ја губи топлината побрзо преку кожата, а внатрешната телесна температура всушност опаѓа. Лекарите предупредуваат дека алкохолот може да го попрече и природниот механизам на треперење, кој е еден од главните начини на кои телото се загрева. Затоа алкохолот при изложеност на студ всушност го зголемува ризикот од хипотермија, наместо да штити од неа.
Мит: „Чаша ракија или вино дневно е добро за срцето”
Ова верување делумно доаѓа од таканаречениот „француски парадокс“ — набљудувањето од 1980-тите години дека Французите имаат помалку срцеви заболувања и покрај исхрана богата со масти, што често било поврзувано со нивната навика да пијат црвено вино.
Факт: Понови анализи покажаа дека „парадоксот“ веројатно бил под влијание на повеќе фактори и на ограничувањата во тогашните истражувања — Французите во тој период всушност воделе поздрав начин на живот во целина (вклучително и поинаков начин на исхрана, повеќе физичка активност и разлики во начинот на евидентирање на причините за смрт), а не само поради консумирањето вино.
Што се однесува до ресвератролот, соединението кое се наоѓа во кожичката на црното грозје и кое често се спомнува како „чудотворен“ антиоксиданс — истражувања покажуваат дека количините што се внесуваат преку нормално пиење вино се премали за да ги објаснат здравствените ефекти забележани во лабораториски услови. За да се внесе количина слична на онаа користена во некои експериментални студии, човек би требало да испие многу големи, нереални количини вино.
Дополнително, во јануари 2023 година, Светската здравствена организација (СЗО) објави официјална позиција дека не може да се утврди безбедно ниво на консумирање алкохол без ризик за здравјето. Според СЗО, ризикот од некои видови рак може да се зголеми и при ниски нивоа на консумирање алкохол, а досегашните истражувања кои сугерирале заштитен ефект врз срцето не даваат доволно докази дека умереното пиење алкохол носи општа здравствена корист, земајќи ги предвид и другите ризици, особено ризикот од рак.
Мит: „Ракијата помага за варење и стомачни проблеми”
Многу семејства ракијата ја нудат како „дигестив“ по обилен оброк, со верување дека помага при варењето на тешка храна.
Факт: Алкохолот навистина може привремено да го опушти долниот езофагеален сфинктер (мускулот меѓу хранопроводот и желудникот), што кај некои луѓе може да создаде чувство на олеснување — но истиот тој ефект е една од причините поради кои алкохолот може да придонесе за појава или влошување на киселини и рефлукс. Кај луѓе со чувствителен стомак или гастритис, алкохолот всушност може да ја иритира желудечната слузница наместо да помага. Не постојат сериозни клинички докази дека алкохолот го забрзува или го подобрува варењето.
Она што навистина треба да се знае
Согласно официјалната позиција на СЗО, етанолот во алкохолните пијалаци е класифициран како канцероген за луѓето од Група 1 — истата категорија во која спаѓаат тутунот и азбестот — и е поврзан со најмалку седум типа рак, вклучувајќи рак на дојката, на дебелото црево, на црниот дроб и на усната шуплина и грлото. Тоа не значи дека повремена чаша на слава или свадба автоматски претставува сериозна опасност, но значи дека народните верувања за „лековитоста“ на ракијата немаат основа во науката, а редовната и почеста консумација носи реален, кумулативен ризик, при што ризикот се зголемува со зголемување на количината на алкохол.Ракијата е дел од нашата традиција и тоа веројатно нема да се промени — но вреди да се одвои традицијата и социјалниот ритуал од претпоставката дека алкохолот има лековита моќ. Наместо да посегнете по ракија за настинка, стомачни проблеми или студ, потрајте се на докажани методи: топла течност, одмор и хидратација за настинка; топла облека и движење за студ; и лекарски совет за стомачни тегоби. Чашата ракија нека остане за прославите — не за аптеката.
Заклучок
Ракијата е дел од нашата традиција и тоа веројатно нема да се промени — но вреди да се одвои традицијата и социјалниот ритуал од претпоставката дека алкохолот има лековита моќ. Наместо да посегнете по ракија за настинка, стомачни проблеми или изложеност на студ, потпрете се на докажани методи: топли течности, одмор и хидратација за настинка; топла облека и движење за заштита од студ; и лекарски совет за стомачни тегоби. Чашата ракија нека остане за прославите — не за аптеката.
Овој текст е наменет за општа информација и не претставува медицинска препорака. Ако имате прашања за консумирање алкохол и вашето здравје, консултирајте се со лекар.
Извори
- Светска здравствена организација (СЗО) — официјална изјава од јануари 2023 година, објавена во The Lancet Public Health, дека не постои безбедно ниво на консумирање алкохол.
- Novant Health — изјава на д-р Дженевив Браунинг за ефектот на алкохолот врз телесната температура и зголемениот ризик од хипотермија.
- Ubie Health / медицински преглед за ефектот на алкохолот врз имунолошкиот систем и неефикасноста при третман на настинка и грип.
- Johns Hopkins University School of Medicine — истражување кое покажало дека ресвератролот нема докажан заштитен ефект врз срцето, ракот или смртноста.
- The Conversation (научна анализа) и American Society for Nutrition — за преиспитувањето на „францускиот парадокс” и улогата на целокупниот начин на живот, а не само виното.
