Зошто не можеме да го победиме стравот?
Кога зборуваме за борба, претпоставуваме дека постојат најмалку две страни во конфликт – победник и поразен. Но, стравот не е надворешен непријател. Тој е дел од нас самите. Оној што се плаши е истовремено и субјект и објект на стравот.
Ако кажеме дека треба да го „победиме“ стравот, тоа значи дека треба да се победиме самите себеси – што е парадоксално и егзистенцијално невозможно. Стравот е дел од човековата психичка и егзистенцијална структура, а не нешто што може целосно да се искорени.
Многумина, во обид да се „ослободат“, го негираат или потиснуваат стравот. Сепак, емоциите не можат да се елиминираат со волја. Колку повеќе се потиснуваат, толку посилно се враќаат – во форма на анксиозност, панични реакции или други симптоми. Сузбивањето на стравот е, по својата природа, осудено на неуспех.
Како навистина се надминува стравот?
Без оглед на тоа дали станува збор за фобичен страв, паника или слободно лебдечка анксиозност, постои само еден конструктивен пат:
Конфронтација, свесност и прифаќање.
1. Промена на ставот кон стравот
Надминувањето започнува со нов однос кон стравот. Наместо да го гледаме како закана, учиме да го гледаме како непријатно, но минливо чувство кое не е опасно. Стравот не е доказ за слабост, туку доказ дека сме живи и дека нешто во нас сака да се заштити.
Стравот може да се издржи.
Тој не предизвикува болест, ниту физичка ниту ментална.
Конфронтацијата, а не избегнувањето, води кон ослободување.
Соочувањето со стравот е чин на внатрешна храброст, не на слабост.
Стравот е нормален феномен, дел од човековата природа.
Од логотерапевтски аспект, ова е и избор на став. Како што вели Виктор Франкл, и кога не можеме да ја промениме ситуацијата, секогаш можеме да избереме каков став ќе заземеме кон неа. Стравот не ја одзема нашата слобода — нашиот однос кон него ја открива нашата внатрешна слобода и достоинство.
2. Откривање на вистинскиот извор на стравот
Никогаш не се плашиме од самите ситуации — лифт, височина, јавен настап, срцеви отчукувања — туку од значењето што му го даваме на тие ситуации. Тоа се нашите интерпретации, очекувања и предвидувања што предизвикуваат страв, а не реалноста сама по себе.
Кога ќе ги освестиме овие идеи, можеме да ги преиспитаме и да ги замениме со пореални, смисловно ориентирани мисли. Така, односот кон ситуацијата се менува, а со тоа и интензитетот на стравот.
3. Прифаќање и изложување
Надминувањето на стравот бара да му дозволиме да се појави. Наместо да бегаме, остануваме присутни во ситуацијата, набљудувајќи го стравот без да се бориме со него.
Со повторена изложеност, му докажуваме на сопствениот психички систем дека стравот не е опасен, дека можеме да го издржиме, и дека не мора да бегаме. Со тек на време, стравот ја губи својата сила.
4. Усвојување техники и стратегии
Паралелно, можеме да користиме и практични алатки:
Техники на дишење и релаксација за стабилизирање на телесните реакции.
Когнитивно преиспитување на стравогените мисли и нивна замена со пореални и охрабрувачки идеи.
Постепена и планирана изложеност на ситуациите што предизвикуваат страв.
Логотерапевтска перспектива: Стравот како пат кон смислата
Од егзистенцијално гледиште, стравот често укажува на длабоки вредности и нешта што ни се важни. Стравот од загуба, болка, отфрлање или неуспех често ја разоткрива вистинската егзистенцијална грижа: нашата потреба да живееме автентично и да не ја изгубиме смислата.
Наместо да го гледаме стравот како непријател, можеме да го разбереме како глас на нашето битие, кој нè повикува да пораснеме, да го прошириме хоризонтот на слободата и да најдеме ново значење.
Совет за крај
Не се обесхрабрувајте ако стравовите понекогаш се вратат, особено во стресни периоди или големи животни промени. Ова е нормално. Стравот не исчезнува одеднаш, туку постепено. Важно е да продолжите со вежбањето и изложувањето.
Запомнете: справувањето со стравот е пат, а не еднократен чин. Колку побрзо започнете да се соочувате со него, толку побрзо ќе го надминете.
