Спортот најчесто го поврзуваме со физичкото здравје, кондицијата, мускулите и одржувањето на телесната тежина. Но, неговото влијание оди многу подлабоко.
Редовната физичка активност има значајна улога и во психичкото здравје. Таа може позитивно да влијае врз расположението, самодовербата, концентрацијата, справувањето со стресот и квалитетот на социјалните односи.
Во време кога секојдневието е исполнето со обврски, брзо темпо и долготрајно седење, движењето станува повеќе од избор за здрав начин на живот – станува форма на грижа за себе.
Спортот и расположението
Една од најзначајните психолошки придобивки од физичката активност е нејзиното позитивно влијание врз расположението.
При физичка активност во организмот се активираат различни неврохемиски процеси кои се поврзуваат со подобрување на расположението и намалување на напнатоста. По тренингот многу луѓе чувствуваат поголема смиреност, енергија и ментална јасност.
Тоа не значи дека спортот е „лек“ за секој психолошки проблем, но редовното движење може да биде важен дел од грижата за психичкото здравје.
Намалување на стресот
Стресот е составен дел од современиот живот. Работата, семејните обврски, финансиските проблеми и секојдневните притисоци можат постепено да создадат чувство на преоптовареност.
Физичката активност може да помогне организмот полесно да се справи со физиолошката напнатост. Трчање, пешачење, возење велосипед, пливање или тренинг во теретана можат да создадат простор во кој човек привремено се оддалечува од проблемите и вниманието го насочува кон сопственото тело и движењето.
Понекогаш половина час движење е доволно за човек да се врати кон истиот проблем со поинаква перспектива.
Спортот и самодовербата
Самодовербата не се гради само преку тоа како изгледаме, туку и преку искуството дека можеме да направиме нешто што претходно ни изгледало тешко.
Кога човек започнува со физичка активност и постепено забележува напредок – може да истрча подолго, да подигне поголема тежина, да издржи повеќе или едноставно да биде поредовен – се создава чувство на компетентност.
Тоа искуство може да се пренесе и во други области од животот. „Можам да напредувам“ е психолошка порака која не останува само во спортската сала.
Дисциплина и самоконтрола
Спортот нè учи на нешто што често го занемаруваме: резултатите ретко доаѓаат веднаш.
Потребни се повторување, трпение, дисциплина и прифаќање на деновите кога не ни се вежба.
Токму затоа спортот може да биде одлична средина за развивање на саморегулацијата. Човек учи да поставува цели, да го следи својот напредок и да продолжи и тогаш кога мотивацијата не е на највисоко ниво.
На тој начин спортската дисциплина постепено може да стане животна дисциплина.
Подобра концентрација и ментална јасност
Движењето не е важно само за телото, туку и за мозокот.
Редовната физичка активност се поврзува со подобро когнитивно функционирање, вклучувајќи внимание, меморија и извршни функции. Особено кај децата и младите, спортот може да биде значаен дел од здравиот развој.
Интересно е што понекогаш токму паузата од учење и работните задачи со кратка физичка активност може да помогне човек подоцна полесно да се концентрира.
Спортот и социјализацијата
Кога спортот се практикува во група, неговите придобивки стануваат уште пошироки.
Тимските спортови развиваат комуникација, соработка, чувство на припадност, почитување на правила и способност за справување со победа и пораз.
Но и индивидуалните активности можат да имаат социјална димензија – преку тренери, клубови, групни тренинзи или едноставно преку создавање нови познанства.
Човекот не е само физичко, туку и социјално суштество.
Спортот како училиште
Една од највредните психолошки лекции што спортот може да ја понуди е дека поразот не значи крај.
Спортистот учи дека може да изгуби натпревар, да направи грешка или да има лош ден – и повторно да продолжи.
Ова е особено важно кај децата и младите. Наместо секој неуспех да се доживува како доказ дека „не вредам“, спортот може да помогне неуспехот да се разбере како искуство од кое може да се учи.
Од перспектива на логотерапијата
Од логотерапевтска перспектива, спортот може да има уште една важна димензија – смислата.
Човекот не вежба само за да изгледа подобро. Тој може да вежба затоа што сака да биде здрав за своето семејство, да има повеќе енергија за своите деца, да ја надмине сопствената граница, да се грижи за телото или да остане активен за да може да ја исполнува својата животна задача.
Тука спортот престанува да биде само физичка активност и станува дел од личната одговорност кон сопствениот живот.
Виктор Франкл нагласува дека човекот не е определен само од околностите, туку има можност да заземе став кон нив. Во таа смисла, одлуката да се движиме, да се грижиме за себе и да истраеме може да биде мал, но значаен чин на слобода и одговорност.
Не мора да бидеме професионални спортисти
За психолошките придобивки од движењето не е потребно човек да биде професионален спортист.
За некого тоа може да биде трчање. За друг – пешачење, велосипед, пливање, фитнес, фудбал, кошарка или планинарење.
Најважно е активноста да биде реална, пријатна и одржлива.
Не е неопходно да направиме совршен тренинг. Неопходно е да направиме чекор.Понекогаш најдобриот почеток е едноставна прошетка.
Телото и умот не се оддвоени
Физичкото и психичкото здравје не треба да ги гледаме како две целосно одвоени области. Начинот на кој се грижиме за телото може да влијае врз начинот на кој се чувствуваме, размислуваме и функционираме.
Затоа спортот не треба да биде казна за телото или обврска што мора да ја исполнуваме за да изгледаме подобро.
Тој може да биде начин да си покажеме дека животот ни е важен.
Кога телото се движи, често се создава простор и умот да се придвижи – од напнатост кон смиреност, од пасивност кон активност и од чувство на беспомошност кон чувство дека можеме нешто да направиме.
И можеби токму тука лежи една од најголемите психолошки вредности на спортот: суштината не е во тоа колку брзо трчаме, колку килограми креваме или колку километри поминуваме, туку во тоа што стануваме додека истрајуваме.
