По повеќе од шест децении од нивното археолошко откривање, останките кои се идентификуваат како посмртни останки на цар Самуил ќе бидат пренесени од Грција во Бугарија.
Грција и Бугарија потпишаа меморандум за заемно предавање на историски, религиозни и културни артефакти и реликвии, со кој се отвора патот за враќање на останките што му се припишуваат на средновековниот владетел. Во исто време, Бугарија ќе ѝ предаде на Грција 48 црковни реликвии кои потекнуваат од грчки манастири и црковни институции.
Предавањето ќе биде на 3 октомври во Солун
Официјалната церемонија на предавање на останките на цар Самуил е закажана за 3 октомври 2026 година во Музејот на византиската култура во Солун.
На церемонијата, чиј домаќин ќе биде грчкиот премиер Киријакос Мицотакис, останките официјално ќе ѝ бидат предадени на бугарската држава. На настанот се очекува да присуствува и бугарскиот премиер Румен Радев.
По предавањето, останките треба да бидат транспортирани во Софија со бугарски воен транспортен авион „Спартан“.
Бугарската страна најави дека истиот ден, во 12:30 часот, ќе биде организирано официјално пречекување на плоштадот „Батенберг“ во Софија. Потоа е предвидена свечена поворка до црквата „Света Софија“.
По пристигнувањето во Софија, останките треба да бидат положени во посебен саркофаг во црквата „Света Софија“.
Тоа е една од најзначајните историски цркви во Софија, а бугарската страна посочува и на традицијата според која идниот владетел Самуил како дете бил поврзан со христијанската традиција на ова место.
Каде биле пронајдени останките?
Останките биле откриени во 1965 година при археолошките ископувања на базиликата „Св. Ахил“ на островот Св. Ахил во Малото Преспанско Езеро, денес на територијата на Грција.
Ископувањата ги водел грчкиот археолог и професор Николаос Муцопулос. Во базиликата биле откриени повеќе саркофази, а еден од нив бил поврзан со цар Самуил. Останките во изминатите години биле чувани во Музејот на византиската култура во Солун.
Заедно со останките кои се припишуваат на Самуил, според официјалното соопштение на бугарското Министерство за култура, ќе бидат предадени и останките пронајдени во уште два саркофага во базиликата, за кои се смета дека му припаѓаат на цар Гаврил Радомир и на други членови на царското семејство.
Дали е неспорно докажано дека станува збор за Самуил?
Останките се идентификувани како останки на цар Самуил, но идентификацијата не треба да се претставува како апсолутно неспорен факт. Самото археолошко откритие и околностите на погребувањето биле основа за поврзувањето со Самуил, но не постои едноставен директен доказ, како натпис на гробот, со кој идентитетот би бил потврден без никаква научна резерва.
Затоа, најпрецизна формулација е: „останки што му се припишуваат на цар Самуил“ или „останки идентификувани како Самуилови“.
Меморандумот предвидува и реципрочно предавање на историски и црковни предмети.
Бугарија ќе ѝ предаде на Грција 48 црковни реликвии кои потекнуваат од грчки манастири и црковни институции.
Меѓу нив се предмети поврзани со манастирот „Панагија Икосифиниса“, манастирот „Тимиос Продромос“ во Серес и Светата митрополија на Серес и Нигрита.
Според грчките информации, овие предмети биле пренесени во Софија во 1917 година, за време на Првата светска војна, а потоа биле изложувани или чувани во Националниот историски музеј на Бугарија.
По враќањето, грчките реликвии ќе бидат изложени во Музејот на византиската култура во Солун до 5 ноември 2026 година, по што треба да бидат доставени до институциите со кои се поврзани според нивното потекло.
Долгогодишно барање
Бугарската страна тврди дека напорите за враќање на останките започнале уште во времето на нивното откривање во 1965 година и продолжиле во следните децении. Прашањето било повторно отворано и во поново време, а сега двете држави постигнаа договор за нивно пренесување.
Со потпишаниот меморандум, процесот влегува во завршна фаза: на 3 октомври останките ќе бидат предадени во Солун, а потоа пренесени во Софија, каде што според најавите ќе бидат положени во посебен саркофаг во црквата „Света Софија“.
Истовремено, договорот отвора и поширока можност за понатамошно решавање на прашања поврзани со историски предмети и локалитети од интерес за двете земји.
Извори:
Министерство за култура на Република Бугарија
Министерство за култура на Република Грција
Музеј на византиската култура – Солун
bTV
24 часа
