Вештачката интелигенција веќе не е технологија што само „пишува текстови“ или одговара на прашања. Таа внесува промени во канцелариите, банките, медиумите, маркетингот, програмирањето, преведувањето, корисничката поддршка и голем број други професии.
Но, дали тоа значи дека милиони луѓе наскоро ќе останат без работа?
Најновите истражувања даваат посложена слика.
Според Меѓународната организација на трудот (ILO), околу еден од четири работници во светот се наоѓа во професија со одредено ниво на изложеност на генеративна вештачка интелигенција. Сепак, само 3,3% од глобалната вработеност се наоѓа во највисоката категорија на изложеност. ILO нагласува дека најверојатниот исход во повеќето случаи е трансформација на работата, а не целосна замена на работникот.
Важно е да се напомене дека „изложеност на AI“ не значи автоматски дека одредена професија ќе исчезне. Индексите мерат колкав дел од задачите во едно занимање има потенцијал да биде поддржан или автоматизиран со AI, а не колку работни места навистина ќе бидат изгубени.
Тогаш, кои работни места се најизложени?
1. ВНЕСУВАЊЕ ПОДАТОЦИ
Ова е една од професиите со најголема изложеност на генеративна AI.
Внесувањето, проверувањето и префрлањето информации од еден систем во друг се задачи што AI и други дигитални технологии можат сè повеќе да ги автоматизираат.
ILO ги издвојува службениците за внесување податоци меѓу занимањата со највисока изложеност. Во највисоката категорија на изложеност се наоѓаат и други рутински канцелариски занимања, како службеници за сметководство и книговодство, дактилографи и општи канцелариски службеници.
2. АДМИНИСТРАТИВНИ СЛУЖБЕНИЦИ И СЕКРЕТАРИ
Закажување состаноци, обработка документи, пишување стандардни пораки, водење календари, внесување информации и подготовка на рутинска документација се активности што можат значително да се автоматизираат или олеснат со AI.
Според ILO, административните секретари се меѓу професиите со највисока изложеност на генеративна AI.
Светскиот економски форум очекува административните асистенти и извршните секретари да бидат меѓу професиите со најголем пад во бројот на работни места во периодот 2025–2030.
3. СМЕТКОВОДСТВЕНИ И КНИГОВОДСТВЕНИ СЛУЖБЕНИЦИ
AI може да обработува големи количества финансиски податоци, да категоризира трансакции, да открива одредени неправилности и да подготвува извештаи.
Тоа не значи дека сметководителите ќе исчезнат. Но дел од рутинската работа може да биде преземена од софтвер, па за одредени задачи во иднина може да биде потребен помал број луѓе.
ILO ги наведува сметководствените и книговодствените службеници меѓу занимањата со највисока изложеност на генеративна AI.
Светскиот економски форум, исто така, ги вбројува сметководителите и ревизорите меѓу работните места за кои се очекува пад во периодот 2025–2030, при што како еден од факторите ги наведува AI и технологиите за обработка на информации.
4. БЛАГАЈНИЦИ И СЛУЖБЕНИЦИ ЗА ПРОДАЖБА НА БИЛЕТИ
Автоматизираните каси, дигиталните плаќања, мобилните апликации и системите за самопослужување веќе преземаат дел од традиционалните задачи.
Светскиот економски форум ги наведува благајниците и службениците за продажба на билети меѓу работните места за кои се очекува најголем пад до 2030 година. Но, овој тренд не се должи само на AI – важна улога имаат и пошироката дигитализација, автоматизацијата и роботизацијата.
5. КОРИСНИЧКА ПОДДРШКА И ТЕЛЕФОНСКИ ОПЕРАТОРИ
Чатботовите и AI-агентите веќе можат да одговараат на голем број стандардни прашања, да проверуваат нарачки, да закажуваат услуги и да решаваат дел од едноставните проблеми.
Затоа, работата на операторите може значително да се промени: рутинските случаи сè повеќе може да ги преземаат автоматизирани системи, додека луѓето да се концентрираат на сложени, чувствителни или нестандардни ситуации.
ILO нагласува дека кај многу професии најверојатниот ефект е трансформација на задачите, а не целосно исчезнување на занимањето.
6. ПРЕВЕДУВАЧИ И ТОЛКУВАЧИ
Ова е една од областите каде напредокот е особено брз.
Современите AI-системи можат да преведуваат текст, да препознаваат говор и да произведуваат превод за многу кратко време.
Сепак, преводот на правни, медицински, литературни и дипломатски материјали, како и ситуациите во кои се потребни културен контекст, професионална одговорност и човечка проценка, остануваат посложени.
ILO ги издвојува преведувачите меѓу професиите кај кои изложеноста на генеративна AI се зголемила со напредокот на јазичните модели.
7. ПИШУВАЊЕ, НОВИНАРСТВО И ДЕЛ ОД МЕДИУМСКИТЕ ПРОФЕСИИ
AI веќе може да создава вести засновани на структурирани податоци, кратки извештаи, описи, рекламни текстови и различни видови содржина.
ILO оценува дека новинарите, писателите и преведувачите се меѓу креативните професии со висока изложеност на генеративна AI.
Но, постои важна разлика меѓу создавање текст и новинарство.
Проверка на извори, работа на терен, интервјуа, откривање информации и преземање професионална одговорност не се сведуваат само на генерирање реченици.
8. ГРАФИЧКИ ДИЗАЈН
Генеративната AI веќе може за кратко време да создава илустрации, рекламни материјали, концепти за логоа, фотографии и други визуелни содржини.
Светскиот економски форум го издвојува графичкиот дизајн како професија за која се очекува пад во периодот 2025–2030, а меѓу факторите ги наведува AI и технологиите за обработка на информации.
Тоа не значи дека дизајнерите исчезнуваат. Можно е, сепак, еден дизајнер со помош на AI да произведува количество работа за кое претходно бил потребен поголем тим.
9. ДЕЛ ОД ПРОГРАМЕРИТЕ
Ова можеби звучи парадоксално.
Технологијата што создава нови работни места во AI истовремено може да автоматизира дел од работата на програмерите.
AI веќе може да пишува и дополнува код, да предлага решенија, да помага во откривање грешки и да врши одредени трансформации на код.
ILO забележува зголемена изложеност кај апликативните програмери, веб-развивачите и други високо дигитализирани професии.
Сепак, тоа не значи дека програмерите ќе станат непотребни. Напротив, Светскиот економски форум ги очекува развивачите на софтвер и апликации меѓу најбрзо растечките професии до 2030 година.
Ова е еден од најдобрите примери дека „изложеност на AI“ не е исто што и „исчезнување на професијата“.
10. ДЕЛ ОД ФИНАНСИСКИТЕ И АНАЛИТИЧКИТЕ ПРОФЕСИИ
Финансиски аналитичари, инвестициски советници и други професии кои работат со големи количества структурирани и дигитални податоци исто така се изложени на растечките можности на генеративната AI.
AI може да анализира документи, финансиски податоци и други структурирани информации многу брзо.
ILO забележува зголемена изложеност кај финансиските аналитичари и инвестициските советници, што ја одразува способноста на поновите AI-системи да извршуваат сè поспецијализирани дигитални задачи.
Но, повторно остануваат човечката проценка, одговорноста, комуникацијата со клиентот и донесувањето одлуки во ситуации во кои податоците не даваат еднозначен одговор.
А КОИ ПРОФЕСИИ СЕ ПОМАЛКУ ИЗЛОЖЕНИ?
Интересно е што AI не ги погодува подеднакво сите работни места.
Професиите кои бараат физичка работа во непредвидлива средина, рачна умешност, директен контакт со луѓе или сложена практична проценка генерално имаат пониска изложеност на денешните AI технологии.
OECD меѓу занимањата со најниска изложеност ги наведува чистачите и помошните работници, работниците во земјоделството, шумарството и рибарството, помошниците во подготовка на храна и други работници со значителен физички елемент.
Но, и тука треба да се направи разлика: ниска изложеност на AI не значи дека професијата е имуна на автоматизација.
За физичките професии често би биле потребни други технологии – роботи, автономни машини и специјализирана опрема – а не само генеративна AI.
НАЈВАЖНАТА ПРОМЕНА МОЖЕ ДА НЕ БИДЕ „AI ЌЕ ТЕ ЗАМЕНИ“
Можно е вистинската промена да изгледа поинаку:
Човекот што користи AI може да биде попродуктивен од човекот што не користи AI.
Ако една компанија порано имала десет вработени за одредена административна задача, а со помош на AI истата работа може да се заврши со помал број луѓе, технологијата не мора целосно да ја „укине професијата“ за сепак да влијае врз бројот на работни места.
Токму затоа, прашањето во иднина можеби нема да биде само:
„Дали AI може да ја работи оваа работа?“
Туку:
„Колку луѓе ќе бидат потребни за да ја работат оваа работа со помош на AI?“
Според Светскиот економски форум, работодавачите очекуваат значителна промена во потребните вештини до 2030 година, при што во просек околу 39% од постојните вештини на работниците би можеле да бидат трансформирани или да станат застарени.
Затоа, иднината на работата веројатно нема да биде едноставна поделба на „професии што ќе исчезнат“ и „професии што ќе останат“.
Ќе има професии во кои AI ќе преземе голем дел од рутината.
Ќе има професии во кои AI ќе биде само алатка.
Ќе се појават и професии кои денес речиси и не постојат.
А најголемата промена можеби ќе биде тоа што вредноста на човечките вештини ќе се поместува од извршување на повторливи задачи кон критичко размислување, комуникација, креативност, одговорност и способност за работа со новите технологии.
Вештачката интелигенција можеби нема да го замени човекот толку брзо колку што се стравува.
Но, речиси сигурно ќе го промени начинот на кој човекот работи.
А што се случува со медицината?
AI веќе навлегува и во дијагностиката, анализата на медицински снимки и други здравствени процеси.
Во следниот напис ќе видиме кои гранки од медицината се најмногу изложени на влијанието на вештачката интелигенција – и што точно може да преземе AI во секоја од нив.
Извори:
International Labour Organization (ILO) – Generative AI and Jobs: A Refined Global Index of Occupational Exposure (2025)
International Labour Organization (ILO) – Generative AI at work: What it means for jobs in Europe and beyond (2025)
International Labour Organization (ILO) – Generative AI and the media and culture industry (2025)
World Economic Forum – The Future of Jobs Report 2025
OECD – Skills in the AI Age (2026)
