Во денешно време, многумина се чувствуваат изгубени во морето од информации, правила, очекувања и брзи промени. Никогаш досега човекот немал толку многу можности да знае, да избира и да комуницира, а сепак често се чувствува несигурен пред најважните прашања: Кој сум јас? Што навистина сакам? За што вреди да живеам? И кој е мојот пат?
Стариот систем на вредности сè помалку нуди сигурност, додека апсолутите сè почесто се заменуваат со релативизам. Она што вчера се сметало за непобитна вистина, денес може да биде доведено во прашање. Во таков свет, човекот не може повеќе да се потпира само на однапред дадени формули за животот. Сè почесто се соочува со ситуации во кои мора самиот да процени, да одлучи и да ја преземе одговорноста за својот избор.
Наместо универзалното „треба“, сè почесто се поставува прашањето: „Што е правилно да направам јас, токму сега, во оваа конкретна ситуација?“ Ова не значи дека треба да живееме без вредности или дека секој избор е исправен. Напротив, тоа значи дека животот бара од нас да бидеме будни, присутни и одговорни. Слободата не е само можност да избираме, туку и подготвеност да застанеме зад она што сме го избрале.
Во секојдневието не постојат две целосно исти ситуации, ниту два исти животи. Секој човек е единствен, а секој момент е неповторлив. Затоа, истиот одговор не може секогаш да биде применлив за сите. Она што е исправно за еден човек, не мора да биде исправно за друг, а она што било правилно вчера, можеби денес бара поинаков одговор.
Токму тука се појавува значењето на совеста. Во логотерапевтската перспектива на Виктор Франкл, совеста може да се разбере како способност да ја препознаеме конкретната можност за смисла во одредена ситуација. Таа нè повикува да застанеме и да се запрашаме: „Што бара животот од мене во овој момент?“
Ова е важна промена во перспективата. Човекот не е само суштество кое постојано прашува што сака од животот. Понекогаш е потребно да сфати дека животот самиот му поставува прашање. Не секогаш можеме да ги избереме околностите во кои се наоѓаме. Не можеме да го промениме минатото, да спречиме секоја загуба или да избегнеме некое страдање. Но, во многу ситуации, останува просторот за личен одговор – за ставот што ќе го заземеме и начинот на кој ќе одговориме на она што ни е дадено.
Затоа, прашањето не е секогаш: „Што сакам да добијам од животот?“ Понекогаш поважно е да се запрашаме: „Што бара животот од мене?“
За некого тоа може да биде да истрае. За друг – да прости. За трет – да започне одново. Некому животот му бара да ја прифати сопствената слабост и да побара помош, а на друг да застане во одбрана на она што е вредно. Понекогаш најсмислениот одговор е едноставно да останеме човечни таму каде што светот нè повикува да станеме рамнодушни.
Животот, во оваа смисла, не е задача што некој друг однапред ни ја задал. Тој е лична мисија – пат што се изодува во дијалог со сопственото битие, со другите и со времето во кое живееме. Не постои секогаш готова карта што ќе ни го покаже следниот чекор. Понекогаш мораме да тргнеме и без целосно да го гледаме патот пред себе. Но тоа не значи дека сме без насока.
Смислата не мора секогаш да биде гласна. Понекогаш се открива во тишината, во една одлука, во еден разговор, во грижата за друг човек, во работата што ја извршуваме совесно или во љубовта што ја даваме. Понекогаш се пронаоѓа и во страдањето што не можеме да го избегнеме, но можеме да го преобразиме во сведоштво за нашата човечност.
На човекот му е дадена слобода, но слободата не е само можност да правиме што сакаме. Таа е и повик да избереме како ќе одговориме на она што животот го поставува пред нас. Токму во таа слобода се крие тежината, но и достоинството на постоењето.
Затоа, можеби најважното прашање на нашето време не е: „Кој е точниот одговор за сите?“ Туку: „Кој е мојот одговор на оваа конкретна ситуација, во овој конкретен момент, и дали сум подготвен да застанам зад него со одговорност?“
Во свет кој постојано ни нуди готови мислења, можеби најголемиот предизвик е повторно да научиме да слушаме – да ја слушаме совеста, да ги препознаеме вредностите за кои вреди да живееме и да останеме отворени за смислата која можеби токму сега ни се открива.
Зашто животот не ни ветува дека секогаш ќе имаме одговори. Но ни ја дава можноста секој ден одново да станеме одговорот што го бара нашето време.
