Во септември 1942 година, Виктор Франкл, психијатар и невролог од Виена, беше уапсен и одведен во нацистички логор заедно со своето семејство. Три години подоцна, кога логорот беше ослободен, поголем дел од неговата фамилија исчезна, но тој преживеа. Тој опстанок не беше само телесен – тоа беше опстанок на духот, на верата во тоа дека животот, дури и во најголемата темнина, сепак содржи смисла.
Во книгата „Во потрага по смислата“ (1946), Франкл заклучува дека разликата меѓу оние кои преживеале и оние кои не преживеале е токму смислата во животот. Дури и под најтешки околности, луѓето кои нашле зошто да продолжат, кои ја виделе целта пред себе, биле поотпорни на страданието.
Франкл напишал: „Сè може да му биде одземено на човекот освен едно нешто – слободата да избере свој став и свој пат.“ Токму оваа мисла е темелот на егзистенцијализмот и логотерапијата: човекот, и покрај ограничувањата и страдањата, секогаш останува слободен да одлучи како ќе се постави кон сопствениот живот.
Тој работел како терапевт во логорот и видел како луѓето ја губат надежта. Сепак, кога луѓето сфатиле дека животот очекува нешто од нив – било тоа формирање семејство, дете кое ги чека, некоја недовршена работа, или едноставно обврска кон човечноста – тогаш нашле причина да продолжат. Смислата станала нивен штит против очајот.
Истражувањата и денес потврдуваат дека потрагата по среќа често е егоцентрична, ориентирана кон моментални задоволства, додека животот со смисла ја отвора нашата хоризонтала – нè насочува кон дарување, кон поврзување со другиот, кон нешто поголемо од нас самите. Среќата е миговна и минлива, додека смислата е трајна и поврзувачка. Таа го обединува минатото, сегашноста и иднината, давајќи му на човекот издржливост, длабочина и надеж.
Од перспектива на егзистенцијалистичката филозофија, човекот е суштество кое мора да се соочи со празнината, со неизвесноста и со слободата која му е дадена. Но токму во таа слобода лежи и најголемиот повик – да избереме одговорност и насоченост кон вредности, љубов, креативност и оддаденост. Франкл уште пред логорот ја одбрал семејната одговорност пред личната среќа и кариера, со што покажал дека вистинската човекова вредност не се мери со постигнатото за себе, туку со она што сме подготвени да го дадеме за другиот.
Логотерапијата, како терапија преку смисла, ја нагласува токму оваа способност на човекот – дека дури и кога не можеме да ја смениме ситуацијата, секогаш можеме да го смениме сопствениот став. Тоа е духовната слобода што никој не може да ни ја одземе. Токму таму се наоѓа и внатрешното достоинство на човекот.
Во психологијата денес се препознава дека оние кои живеат со смисла имаат повисоко ниво на психичка издржливост, помала анксиозност и подобро справување со траума. Духовноста, пак, ја дава дополнителната димензија – поврзување со нешто над нас, било тоа Бог, природата, љубовта, или идеалите што го возвишуваат човекот.
Денес, повеќе од кога било, потрагата по смисла останува поважна од самата потрага по среќа. Во свет каде брзината, материјалноста и површноста често нè оддалечуваат од сопствената суштина, потсетникот на Франкл е повик да застанеме и да се запрашаме: „Што животот очекува од мене?“
Да се вложиме во нешто поголемо од нас – било преку љубов, работа или помош на другите – не само што му дава на нашиот живот смисла, туку ја изразува и нашата човечност. Зашто, како што би рекол Франкл, човекот не е суштество кое треба да праша „што очекувам од животот?“, туку суштество кое мора да одговори на прашањето „што животот очекува од мене?“
