Во северозападна Канада се случува необичен геолошки процес што го привлече вниманието на научниците. Огромни маси замрзната земја се одвојуваат од подлогата и се лизгаат надолу по падините, при што зад себе оставаат големи површини уништен терен. Некои од блоковите достигнуваат висина од околу 10 метри, колку двокатна зграда.
Истражувачите го опишале овој посебен вид свлечиште, нарекувајќи го „свлечиште со одвојување на вечниот мраз“ (Permafrost Detachment Slide). Важно е да се напомене дека не станува збор за појава што дури сега започнала, туку за механизам кој научниците неодамна го препознале и научно го опишале.
Она што ги прави овие свлечишта посебни е начинот на кој настануваат. Вообичаено, кога вечниот мраз се загрева, неговиот површински слој постепено се топи, а почвата станува нестабилна и се претвора во каллива маса што се движи по падината. Но во овој случај процесот се одвива поинаку: замрзнатиот слој почнува да се одвојува одоздола, на местото каде што се допира со подлабоката земја.
Научниците претпоставуваат дека важна улога во овој процес имаат шумските пожари и затоплувањето. Еден силен пожар во областа во 1995 година ја уништил заштитната вегетација и органскиот слој на почвата. Со тоа, топлината полесно продирала во земјата. Со текот на годините се појавиле пукнатини низ кои навлегувала вода, постепено одмрзнувајќи го долниот дел од вечниот мраз. Кога неговата основа доволно ослабнала, целиот замрзнат слој можел нагло да се одвои и да се придвижи надолу.
Истражувањето се фокусирало на две големи свлечишта што се случиле во 2017 и 2018 година во долините на реките Џонсон и Редстоун, во северозападните територии на Канада. Заедно, тие придвижиле повеќе од 22 милиони кубни метри материјал. Едното свлечиште ја блокирало реката Редстоун, создавајќи езеро долго неколку километри.
Истражувачите идентификувале повеќе од 150 слични појави во поширокиот регион. Според нив, ваквите процеси би можеле да станат почести во областите каде што вечниот мраз е релативно тенок и веќе е загреан.
Последиците не завршуваат со самото свлечиште. Кога замрзнатата земја се изложува на повисоки температури, продолжува да се топи, ослободувајќи дополнителен материјал, вода и јаглерод во околните реки и езера. На тој начин, еден ваков настан може долгорочно да го промени изгледот на цели долини и да влијае врз локалните екосистеми.
Ова откритие е уште еден потсетник дека климатските промени не се однесуваат само на повисоките температури и топењето на глечерите. Нивното влијание се чувствува и под површината на земјата, каде што промените понекогаш се случуваат постепено, а последиците стануваат видливи дури кога ќе се наруши стабилноста на цели терени.
Вечниот мраз, кој со векови ја одржувал замрзната почвата во големи делови од Арктикот, претставува важен дел од климатскиот систем на Земјата. Неговото одмрзнување може да ослободи големи количества јаглерод што бил складиран во замрзнатата почва, дополнително придонесувајќи за затоплувањето. Тоа создава еден вид повратен процес: повисоките температури го забрзуваат топењето на вечниот мраз, а ослободувањето на јаглерод може дополнително да го засили затоплувањето.
Затоа, ваквите појави се важни не само за научниците што го проучуваат Арктикот, туку и за разбирањето на пошироките последици од климатските промени. Она што се случува во далечните северни предели може да има значење за климатската иднина на целата планета.
Фото: NPS Climate Change Response / CC BY 2.0, Wikimedia Commons.
Извори:
Geophysical Research Letters – оригинално научно истражување
American Geophysical Union
Live Science