Уште неколку дена нè делат од лансирањето на еден од најамбициозните вселенски телескопи на NASA.
Се вика Nancy Grace Roman Space Telescope – и неговата задача нема да биде само да фотографира далечни ѕвезди.
Roman е создаден за да го набљудува Универзумот во огромни размери и да ни помогне да одговориме на некои од најголемите прашања во модерната космологија.
NASA и SpaceX моментално го таргетираат 30 август 2026 година за лансирање, со ракета Falcon Heavy од комплексот 39A во вселенскиот центар Кенеди на Флорида.
Но што го прави Roman толку посебен?
ЌЕ ГЛЕДА МНОГУ ПОШИРОКО ОД HUBBLE
Roman ќе има видно поле најмалку 100 пати поголемо од Hubble.
Тоа значи дека наместо да се концентрира на мал дел од небото, ќе може да прави огромни, детални мапи на космосот.
Научниците очекуваат во текот на неговата мисија да собере податоци за околу една милијарда галаксии, како и за огромен број други космички објекти.
И тука започнува најинтересниот дел.
ЌЕ ЈА БАРА ТАЈНАТА НА ТЕМНАТА ЕНЕРГИЈА
Една од најголемите мистерии во физиката е:
Зошто Универзумот се шири сè побрзо?
Научниците го поврзуваат ова забрзано ширење со нешто што го нарекуваме темна енергија.
Roman ќе набљудува огромен број галаксии и други космички објекти за да помогне да разбереме како Универзумот се менувал низ времето.
А ЌЕ ЈА ИСТРАЖУВА И ТЕМНАТА МАТЕРИЈА
Темната материја не ја гледаме директно.
Но нејзината гравитација влијае врз галаксиите и светлината што патува низ Универзумот.
Со своите огромни истражувања, Roman ќе помогне да се направат попрецизни мапи на распределбата на материјата во космосот – вклучувајќи ги и ефектите поврзани со темната материја.
И ЌЕ БАРА НОВИ ПЛАНЕТИ
Roman ќе биде моќна алатка и за проучување на егзопланетите – планети надвор од нашиот Сончев Систем.
Научниците очекуваат да открие и карактеризира голем број нови планети и да помогне во проучувањето на тоа колку се различни планетарните системи од нашиот.
А телескопот ќе може да ги проучува и црните дупки, галаксиите и нивното формирање, како и многу други објекти во Универзумот.
КАДЕ ЌЕ ОДИ?
По лансирањето, Roman ќе патува до L2 – втората точка на Лагранж во системот Сонце–Земја, околу 1,5 милиони километри од Земјата.
Од таму ќе има стабилна позиција за набљудување на космосот, додека неговата конструкција ќе помогне да се намали влијанието на светлината и топлината од Сонцето, Земјата и Месечината.
Името го носи во чест на Nancy Grace Roman, првата главна астрономка на NASA и една од клучните личности во развојот на вселенската астрономија.
Ако сè оди според планот, на 30 август ќе започне ново поглавје во истражувањето на Универзумот.
Можеби ќе открие илјадници нови светови.
Можеби ќе ни помогне да разбереме што навистина ја забрзува експанзијата на Универзумот.
А можеби ќе открие нешто за кое денес сè уште немаме ни име.
Зашто секогаш кога ќе изградиме телескоп што гледа подалеку од претходниот – Универзумот ни покажува дека е уште почуден отколку што сме мислеле.
Фотографии: Nancy Grace Roman Space Telescope – концептуални визуелизации. NASA Goddard Space Flight Center.
Извори:
NASA – Nancy Grace Roman Space Telescope
NASA – Roman launch coverage, August 30, 2026
NASA Science – Roman Telescope launch preparations
