На 20 јули 1913 година, во бурните и трагични денови по Балканските војни, загинал еден од најпознатите македонски револуционери — Васил Чакаларов.
Роден во костурското село Смрдеш, Чакаларов уште од младоста се вклучил во револуционерното движење и борбата за опстанок и права на македонското население. Како еден од најистакнатите војводи на Македонската револуционерна организација, останал запаметен по својата храброст, решителност и непоколебливост во најтешките времиња.
Во Илинденскиот период, неговото име станало симбол на отпор. Со својата чета дејствувал во Костурско — регион во кој борбите биле меѓу најжестоките, а условите најтешки. За своите приврзаници бил олицетворение на истрајноста и борбениот дух.
Неговото последно поглавје било напишано во 1913 година, кога по Втората балканска војна Македонија повторно се нашла во виорот на насилства и поделби. На 20 јули, кај Бел Камен, Васил Чакаларов загинал, оставајќи зад себе легенда за човек кој целиот свој живот го посветил на идејата во која верувал и за која се борел.
По неговото загинување, неговите непријатели се обиделе не само да го поразат човекот, туку и да го скршат духот на населението што го гледало како симбол на отпор. Според сведоштва и преданија, неговата отсечена глава била однесена и јавно изложена во Лерин, како чин на заплашување и понижување. Се раскажува дека тогаш биле изговорени и зборовите:„Го нема Чакаларов! Нема Македонија!“
Но, и покрај обидите да се избрише неговото име, споменот за Васил Чакаларов останал жив. Неговата смрт не го згаснала идеалот за кој се борел — напротив, го претворила во симбол на храброст, пожртвуваност и непокор.
Денес, повеќе од еден век подоцна, неговото име останува дел од македонската историска меморија — како сведоштво за едно време во кое многумина ја жртвувале својата младост и живот за идеалите што ги носеле во срцето.
Вечна слава на Васил Чакаларов — револуционерот кој стана симбол на храброста и непокорот.
Забелешка: Датумот на загинувањето на Васил Чакаларов во различни извори се наведува различно. Во дел од историските записи и енциклопедиски изданија се посочува 20 јули 1913 година, додека во други извори се среќава датумот 9 јули 1913 година. Несогласувањето најчесто се поврзува со разлики во користењето на стар и нов календар и со различни историски записи. Во македонската историска меморија, 20 јули се одбележува како ден на сеќавање на Васил Чакаларов.
Користени извори:
1.„Македонска енциклопедија“ (МАНУ) — одредница: Васил Чакаларов https://macedonism.org/Македонска-Енциклопедија/чакаларов-васил/
2.Христо Силјанов — „Ослободителните борби на Македонија“(дигитализирани изданија достапни преку библиотечни каталози и архиви) https://www.worldcat.org/
3.Ванчо Ѓорѓиев — „Слобода или смрт: Македонското револуционерно националноослободително движење во Солунскиот вилает (1893–1903)“https://repository.ukim.mk/handle/20.500.12188/22135
4.„Историја на македонскиот народ“ — Институт за национална историја, Скопје https://books.google.com/books?id=MsVkAQAACAAJ
5.„Илустрација Илинден“ (1937, 1939, 1940) — историски материјали цитирани во „Македонска енциклопедија“ https://macedonism.org/Македонска-Енциклопедија/чакаларов-васил/
