На 1 јули. во 1916 година, на Западниот фронт во Франција, започнува Битката кај Сома — еден од најкрвавите судири во историјата на човештвото. Само во првиот ден, британската армија регистрирала околу 57.000 жртви, најтешкиот ден во нејзината воена историја.
Додека светот го следел масакрот на Сома, само неколку стотици километри југоисточно, низ македонските планини се водела друга, помалку позната, но не помалку трагична битка — Македонскиот фронт. Од Кајмакчалан до Дојран, илјадници војници — меѓу нив и Македонци — го платиле истиот данок на иста војна, на свое тло.
Двата фронта, иста година, иста војна — различни приказни кои ретко се раскажуваат заедно.
Македонскиот фронт (1915–1918)
Фронтот се протегал околу 400 км, од Охридското Езеро, преку Преспа, планините Баба и Ниџе (Кајмакчалан), сè до Беласица и Егејското Море. Тука се судирале силите на Антантата (Франција, Велика Британија, Србија, подоцна и Грција) со германско-бугарските сили.
Најкрвавата епизода била Битката на Кајмакчалан (12–30 септември 1916) — српската армија го освоила врвот по цена на над 4.600 загинати, наспроти околу 3.200 бугарски жртви. Околу Дојранското Езеро, пак, Британците на три пати неуспешно се обиделе да ги пробијат бугарските утврдувања (1916, 1917, 1918) — еден од најтешките сектори на целиот фронт.
Најтрагичен е фактот дека самите Македонци немале своја страна во оваа војна. Биле насилно мобилизирани во трите соседни армии — околу 120.000 во бугарската, 50.000 во српската и 20.000 во грчката — а многумина завршиле во ровови еден против друг, дури и браќа од исто семејство, регрутирани на спротивни страни. Околу 50.000 македонски војници и цивили загинале во војната.
Денес, по падините на Кајмакчалан и Дојран сè уште стојат остатоци од рововите — тивки сведоци на војна во која Македонија ја платила цената, без да ѝ биде признат гласот.
(Слика од Битката кај Кајмакчалан, на хрватскиот сликар Отон Ивековиќ (околу 1926), која ги прикажува жестоките борби за врвот во септември 1916 година)
Извори:
mk.wikipedia.org — “Македонски фронт”
mk.wikipedia.org — “Битка на Кајмакчалан”
mk.wikipedia.org — “Битка кај Дојран (1918)”
mk.wikipedia.org — “Македонија во Првата светска војна”
psv.mmb.org.mk — “Македонски фронт 1915–1918” (музејски проект за ПСВ)
patrioti.club — “Македонија во Првата светска војна”
Imperial War Museums — “Battle of the Somme,” iwm.org.uk/history/first-world-war/somme
