На денешен ден, пред 118 години, на карпестиот врв Ножот, во планината Бабуна кај село Ракле, близу Прилеп, се случи еден од најхеројските, но и најтрагичните настани во македонската историја по Илинденското востание. Настан кој и денес, со право, се раскажува со исправени рамена и подигната глава.
Во летото 1907 година, обединети чети на Внатрешната македонско-одринска револуционерна организација (ВМОРО) — меѓу нив и Костурската чета — се распоредиле во регионот на планината Бабуна, со задача да ги отстранат туѓите пропаганди и шпиони кои го загрозувале македонското револуционерно дело. Кон 13 јули, турскиот аскер ги опколил комитските позиции.
Војводите, свесни за огромната бројна надмоќ на непријателот — неколку илјади турски војници наспроти нивните редови — донеле одлука за повлекување.
Но, 45-мина млади комити, повеќето од Костурската чета, не се повлекле и останале на самиот врв Ножот. Одбрале да останат и да се борат.
Утрото на 14 јули, турскиот аскер, под команда на османлиски офицери, меѓу кои во некои извори се наведува и Енвер-беј (подоцна познат како Енвер-паша), го започнал нападот врз нивните позиции. Борбата траела со часови, под жешкото јулско сонце, додека комитите не останале без муниција. Тогаш, наместо да се предадат, легнале врз последните бомби и заедно тргнале во смрт — одбирајќи ја смртта пред заробеништвото. Вкупниот број на загинати во пошироката област на Ножот изнесува 67 комити.
Според некои сведоштва, дури и турскиот командант, восхитен од нивната храброст, наредил почесен закоп и аскерски плотун во нивна чест — редок гест на почит од непријателот кон оние што малку пред тоа ги имал како противници на бојното поле.
Зошто е овој настан важен за нас
Ножот не е само битка — тоа е симбол. Симбол на тоа дека кога слободата е во прашање, некои луѓе избираат смрт пред потчинување. Симбол на тоа дека македонскиот народ, дури и во своите најтешки часови, родил луѓе подготвени на крајна жртва за идните генерации да живеат слободно.
Овие 45 млади комити немале илузии дека можат да победат тоа утро. Знаеле дека одат кон сигурна смрт. А сепак останале. Тоа не е воена стратегија — тоа е чист морален избор, вреден за восхит и по 118 години.
Малкумина денес ги знаат нивните имиња наизуст. Но нивниот чин — тој останува жив, всаден длабоко во колективната меморија на еден народ кој никогаш не престанал да се бори за своето право да постои.
Чест и слава на јунаците од Ножот.
Фотографија: Четата на Тане Николов, 1903 година — учествувала во битката на Ножот (1907). Извор: Wikimedia Commons, јавна сопственост.
Извори:
-Канал 5 — “Една од најславните епопеи: Битката на Ножот – 118 години” (kanal5.com.mk)
– Радио Пела — “Битката кај Ножот – 114 години од херојската смрт на комитите” (radiopela.mk), автор Гордана Цветаноска
-Македонска енциклопедија (macedonism.org / en.macedonism.org) — Христо Силјанов, “Освободителните борби на Македония”, кн. II, Софија, 1983;
See less
