Во 1947 година, млади бедуински овчари во пештера близу древното место Кумран, покрај Мртвото Море, пронашле глинени садови во кои се наоѓале древни свитоци. Првото откритие опфатило седум свитоци, а во следните години биле откриени уште илјадници фрагменти од други пештери.
Откритието ќе се покаже како едно од најзначајните археолошки откритија на XX век.
Но, свитоците не биле само неколку стари ракописи. Од пештерите кај Кумран биле пронајдени десетици илјади фрагменти, од кои научниците идентификувале речиси 1.000 различни композиции. Тие биле пишувани на хебрејски, арамејски и грчки и главно датираат од III век пр.н.е. до 68 година н.е. Меѓу нив имало библиски текстови, религиозни дела, молитви, химни, коментари на библиски книги, правила за животот на една религиозна заедница и апокалиптични текстови.
Пронајдени се текстови или фрагменти од речиси сите книги на Хебрејската Библија. Единствената книга од Хебрејската Библија за која не се пронајдени фрагменти меѓу свитоците од Кумран е Книгата на Естира. Особено познат е Големиот свиток на Исаија, еден од најдобро зачуваните и најпознатите ракописи.
Некои од текстовите се уште поинтересни. Бакарниот свиток, на пример, содржи список на места каде што наводно биле скриени богатства. Сè уште постои дебата дали станува збор за реални богатства и дали тие некогаш навистина постоеле.
Свитоците се особено важни затоа што ни овозможуваат да го видиме религиозниот свет на јудаизмот во периодот пред и околу почетокот на христијанството. Тие покажуваат дека во тоа време постоеле различни верувања, толкувања и религиозни заедници.
Но приказната станува уште понеобична. Свитоците биле откриени во 1947 година, но голем дел од нив со децении останале недостапни за поширок круг научници.
Во 1953 година бил формиран мал меѓународен тим на научници со задача да ги проучува, реконструира и објавува свитоците. Работата била огромна: десетици илјади фрагменти требало да се спојат како археолошка сложувалка, да се идентификуваат, преведат и научно обработат.
Со текот на годините, други научници почнале да поставуваат прашање: Зошто толку мал број истражувачи имаат пристап до материјалите? Пристапот до дел од свитоците бил ограничен на научниците од избраниот тим, а други истражувачи со години се жалеле дека публикацијата оди премногу бавно. Токму ова прераснало во голема научна контроверзија.
Тогаш се случил пресвртот. На 22 септември 1991 година, Huntington Library во Калифорнија објавила дека ќе им овозможи на сите квалификувани научници неограничен пристап до својата колекција фотографски копии од свитоците. Библиотеката поседувала околу 3.000 фотографски негативи, направени како безбедносни копии за зачувување на материјалот.
Одлуката предизвикала голема контроверзија. Научниците кои долго време барале пристап ја поздравиле, додека дел од членовите на официјалниот тим тврделе дека Huntington немала право да ги објави фотографиите. Дали тоа значи дека некој намерно криел „голема тајна“? Нема докази за такво нешто.
Ограничениот пристап бил проследен со сериозна научна контроверзија, но зад бавното објавување стоеле и реални проблеми: огромниот број фрагменти, сложеноста на реконструкцијата и долгогодишниот процес на научна обработка. Сепак, начинот на кој мал број научници со децении контролирале пристап до дел од материјалите предизвикал сериозни критики од пошироката научна заедница.
Сепак, останува една фасцинантна историска иронија. Речиси две илјади години биле скриени во пештери. А кога конечно биле откриени, дел од нив повторно останале недостапни за поголемиот дел од научната заедница уште неколку децении.
На 22 септември 1991 година таа ера почнала да завршува. Свитоците од Мртвото Море и денес се едно од најважните сведоштва за древниот религиозен и интелектуален свет на Блискиот Исток.
Некои тајни стареат илјадници години. Но понекогаш е потребен само еден ден за да започне нивното откривање.
Фото: Големиот свиток на Исаија/Ardon Bar Hama / Wikimedia Commons, Public Domain.
Извори: Library of Congress – Scrolls from the Dead Sea
Israel Antiquities Authority – The Dead Sea Scrolls: Discovery and Publication
Huntington Library / College & Research Libraries News
Los Angeles Times – 22 септември 1991
