Пред точно 108 години, во ноќта помеѓу 16 и 17 јули 1918 година, во подрумот на куќата Ипатиев во Екатеринбург, болшевички стрелци го застрелале последниот руски цар Николај II, неговата сопруга Александра и нивните петмина деца — ќерките Олга, Татјана, Марија и Анастасија и синот, престолонаследникот Алексеј. Заедно со нив загинале и нивниот лекар и тројца верни слуги кои одбиле да ги остават во последниот час.
Семејството било разбудено среде ноќта под лажен изговор дека треба да се преместат поради нивна безбедност. Наместо тоа, биле одведени во подрумска просторија, каде командантот на стрелечкиот одред им ја прочитал пресудата. Според сведоштвата на учесниците, Николај успеал само да изусти „Што? Што?”, пред пукотницата да започне. Александра и најстарата ќерка Олга се обиделе да се прекрстат во последните мигови од своите животи.
Крајот на 300-годишната династија
Николај II абдицирал повеќе од една година пред погубувањето, во март 1917 година, по Февруарската револуција, со што завршило повеќевековното руско самодржавие. Семејството живеело во домашен притвор, сè до погубувањето во јули 1918 година.
Со ова, засекогаш завршила владетелската лоза на Романови, која со три века владеела со Русија — една од најголемите и најмоќните православни земји во светот. Телата биле тајно закопани, а советската власт со месеци го криела вистинскиот исход, тврдејќи дека семејството само било преместено на безбедно место.
Одлуката за погубување сè уште е предмет на расправа. Историчарите и денес дебатираат дали наредбата за погубувањето дошла директно од Ленин или била донесена од локалните болшевички власти со поддршка од централното раководство.
Светци во православната традиција
Дури во 2000 година, Руската православна црква официјално ги прогласила Николај, Александра и нивните петмина деца за страстотрпци — светци кои со кроткост, трпение и достоинство ја пречекале сопствената смрт. Денес, на местото на нивното убиство во Екатеринбург стои величествениот храм „Црква на Крвта” (Храм на Крови), кој секоја година привлекува илјадници верници и поклоници.
А што станало со Анастасија Романова?
Судбината на Анастасија Романова долго време била една од најголемите историски мистерии. Денес, сепак, историчарите сметаат дека прашањето е практично разрешено. Во годините по погубувањето на царското семејство во 1918 година, се појавиле гласини дека големата кнегиња Анастасија успеала да преживее. Причината била што советските власти долго време ја криеле судбината на семејството, а местото на погребувањето било непознато.
Најпозната била Ана Андерсон, која од 1920-тите години тврдела дека е преживеаната Анастасија. Нејзината приказна инспирирала книги, филмови и претстави, а многумина ѝ поверувале.
Сепак, научните докази денес се многу убедливи:
Во 1991 година биле пронајдени посмртните останки на царот, царицата и три од нивните ќерки.
Во 2007 година биле пронајдени уште две тела, за кои ДНК-анализите покажале дека им припаѓаат на престолонаследникот Алексеј и на една од неговите сестри.
Според генетските анализи и форензичките истражувања, сите седум членови на царското семејство биле убиени во ноќта меѓу 16 и 17 јули 1918 година. Анастасија Романова не преживеала.
Единствената мала неизвесност што постоела по откривањето на последните останки била дали пронајдената ќерка е Анастасија или Марија, бидејќи коските биле делумно оштетени. Но тоа не ја менува суштината: ниту една од царските ќерки не го преживеала погубувањето.
Затоа, денес меѓу историчарите постои речиси целосен консензус дека приказната за преживеаната Анастасија е легенда, а не историски факт.
Зошто оваа приказна допира и до нас
Иако станува збор за настан длабоко врзан за руската историја, тој носи посебна тежина за секој православен народ — вклучувајќи го и македонскиот. Русија со векови била доживувана од многу православни Словени како духовен и културен покровител, а падот на царската династија го означил крајот на една епоха во која православните народи гледале кон Москва како кон „Трет Рим” и заштитник на верата. Истата православна традиција, истата словенска книжевна духовна наследност на светите Кирил и Методиј и истата кирилска писменост нè поврзуваат и денес — независно од политичките граници кои нè делат.
Трагедијата на семејството Романови останува една од најпотресните приказни на XX век — приказна за паѓање од целосна моќ до целосна беспомошност, за верата што опстојува дури и во најтемните мигови, и за цената што ја плаќаат дури и најневините кога историјата ги брише старите поредоци.
Вечен им спомен.
Фотографија: Последното царско семејство на Русија — Николај II, Александра и нивните пет деца — фотографирано во 1913 година, за време на 300-годишнината од династијата Романови, пет години пред да бидат убиени
Извори:
The Moscow Times — “On This Day in 1918 the Romanov Family Was Killed” (themoscowtimes.com)
Wikipedia — “Canonization of the Romanovs” (en.wikipedia.org/wiki/Canonization_of_the_Romanovs)
Latgale Research Center — “The Execution of the Romanov Family”
