Замислете ноќ во која небото станува црвено. Не само на Северниот Пол.Туку над огромен дел од планетата.
Телеграфите почнуваат да откажуваат. Од нив се појавуваат искри. Некои оператори добиваат електрични удари. А во некои телеграфски канцеларии избиваат и пожари.
Ова не е сцена од научно-фантастичен филм. Ова се случило во 1859 година.
На 28 август започнала една од најсилните геомагнетни бури забележани во тоа време, со спектакуларни поларни светлини и нарушувања на телеграфските системи.
Неколку дена подоцна, на 1 септември, британскиот астроном Ричард Керингтон забележал огромен соларен блесок на Сонцето. Следувал најпознатиот дел од приказната – Керингтоновиот настан.
На 2 септември Земјата била погодена од екстремна геомагнетна бура. Силната соларна активност предизвикала огромни нарушувања во магнетното поле на Земјата.
А последиците биле спектакуларни. Поларната светлина се појавила на необично ниски географски широчини. Во делови од Северна Америка ноќното небо било толку осветлено што луѓето можеле да читаат весници без ламби.
Но вистинската опасност била невидлива. Електрични струи предизвикани од геомагнетната бура почнале да се појавуваат во телеграфските линии – тогашната глобална комуникациска мрежа. Телеграфските системи биле сериозно нарушени. Некои линии престанале да функционираат. Некои апарати искреле.
А во одредени случаи опремата предизвикала пожари.
Светот во 1859 година имал многу помалку технологии кои можеле да бидат погодени од ваква бура.
Но денес? Тука приказната станува многу посериозна. Денес сме опкружени со технологии што зависат од електричната и магнетната средина околу Земјата: сателити, GPS, радиокомуникации, авионски навигациски системи, телекомуникациски мрежи, електроенергетски мрежи, интернет инфраструктура. И сите тие, директно или индиректно, можат да бидат погодени од екстремно вселенско време.
Ако бура од размерите на Керингтоновиот настан се случи денес, тоа не значи дека целиот свет автоматски би останал без струја или интернет. Но ризикот од сериозни нарушувања би бил значителен.
Геомагнетно индуцираните струи можат да влијаат врз електроенергетските мрежи и да создадат проблеми за високонапонските трансформатори. Сателитите можат да претрпат оштетувања или нарушувања во работата. GPS сигналите може да станат неточни или привремено недостапни. Радиокомуникациите можат да бидат нарушени. А загревањето и ширењето на горните слоеви на атмосферата може да го зголеми отпорот врз сателитите во ниска орбита и да влијае врз нивните орбити.
Во најлошо сценарио, последиците би можеле да се почувствуваат низ цели региони. Не затоа што Сонцето би ја „уништило“ Земјата. Туку затоа што современиот свет станал зависен од системи кои се чувствителни на нарушувањата што ги предизвикува Сонцето.
И токму тоа е најстрашниот дел од приказната. Во 1859 година, Сонцето го погодило светот на телеграфите. Денес една екстремна геомагнетна бура би можела да го погоди светот на сателитите, електроенергетските мрежи и дигиталните комуникации.
Но постои една важна разлика. Денес знаеме што се случува. Научниците постојано го следат Сонцето и го набљудуваат вселенското време. Затоа што предупредувањето може да биде пресудно. Можно е да се преземат мерки за заштита на електроенергетските мрежи, сателитите и комуникациските системи.
Сонцето не е непријател. Но понекогаш може да ни покаже колку сме зависни од невидливите сили што ја опкружуваат нашата планета.
28 август 1859, почетокот на една екстремна геомагнетна бура.
1 септември, Керингтон го гледа блесокот. 2 септември, Земјата го чувствува ударот. Една од најмоќните соларни бури во забележаната историја. Еден свет кој тогаш имал само телеграфи за да ја почувствува.
И едно прашање за нашиот свет:
ШТО БИ СЕ СЛУЧИЛО АКО СОНЦЕТО УТРЕ ГО ПОВТОРИ ИСТОТО?
Фото: NASA/GSFC/SDO – Bastille Day Solar Flare and a Coronal Mass Ejection, 14 July 2017.
Извори:
NOAA – What Was the Carrington Event?
NOAA – Five historically huge solar events
USGS – Hazards of geomagnetic storms
USGS – Geoelectric hazards for power grids
