Дали историјата навистина заврши? Идејата што го подели политичкиот свет

2 мин. читање

Во 1989 година, додека комунистичките режими во Источна Европа почнуваа да паѓаат, американскиот политиколог Френсис Фукујама објави есеј со наслов „Крајот на историјата?“. Неговата идеја предизвика голема дебата, а прашањето што го постави и денес е актуелно.

Фукујама е роден на 27 октомври 1952 година. Триесет и седум години подоцна, во време кога Студената војна се приближуваше кон својот крај, тој се обиде да објасни што би можело да следува по падот на комунизмот. Во 1992 година ја прошири својата идеја во книгата „Крајот на историјата и последниот човек“.

Но што, всушност, значи „крајот на историјата“? Фукујама не мислел дека војните ќе престанат или дека човештвото повеќе нема да доживува големи пресврти. Неговата теза била поинаква: можеби либералната демократија е последниот голем модел на политичко уредување кон кој ќе се стремат општествата.

Во тоа време, по падот на комунистичките режими во Европа, изгледало дека либералната демократија нема сериозна идеолошка конкуренција. За Фукујама, тоа било знак дека долгогодишната борба меѓу различните политички идеологии можеби се приближува кон својот крај.

Сепак, светот не се развивал сосема според оваа претпоставка. Во следните децении продолжија војните, се зацврстија авторитарни режими, а многу демократски држави се соочија со политички кризи и длабоки поделби. Сето тоа повторно ја отвори расправата за тоа колку е одржлива идејата на Фукујама.

Неговата теза и денес има поддржувачи, но и бројни критичари. Едни сметаат дека либералната демократија останува најпривлечниот политички модел, додека други укажуваат дека светот е многу посложен и дека историјата не може толку лесно да се предвиди.

Дали Фукујама погрешил или едноставно прерано го прогласил победникот во идеолошката борба?

Можеби токму тоа е причината поради која неговата идеја сè уште се дискутира — затоа што прашањето како ќе изгледа светот во иднина останува отворено.

Извори: – Stanford University – Francis Fukuyama

– Francis Fukuyama, „The End of History?“ (1989)

– John Mueller, „Did History End? Assessing the Fukuyama Thesis“, Political Science Quarterly (2014)