Пред речиси 4.000 години, во древниот град Канеш, во денешна централна Турција, луѓето испраќале писма напишани со клинесто писмо на глинени табли. Некои од нив биле ставани во дополнителен слој глина, своевиден „глинен коверт“, кој го штител текстот и носел печат на испраќачот. Со текот на времето, овие писма останале затворени, а нивната содржина не можела да се прочита без физички да се скрши надворешниот слој.
Сега научниците успеале да направат нешто што до неодамна изгледало речиси невозможно: да ги визуелизираат текстовите скриени во глинените коверти без да ги отвораат. За таа цел користеле мобилен рендгенски CT-скенер наречен ENCI („Extracting Non-destructively Cuneiform Inscriptions“). Со помош на компјутерска обработка, снимките овозможуваат тридимензионално прикажување на внатрешноста и виртуелно „одвиткување“ на глинениот коверт.
Технологијата била применета во Музејот на анадолските цивилизации во Анкара, каде што истражувачите скенирале околу 50 затворени глинени таблички, од кои многу биле писма. Пред тоа, истиот систем бил користен и во Лувр во Париз. На овој начин истражувачите можат да го проучуваат не само текстот, туку и глината, начинот на изработка и другите детали на предметот, без да го оштетат.
Еден од најинтересните примери е писмо пронајдено во Култепе, древниот Канеш, при ископувањата во 1994 година. Писмото било адресирано до Енум-Ашур, а на неговиот глинен коверт се наоѓал печатот на неговата сопруга Ана-ана. Благодарение на скенирањето, истражувачите успеале да го реконструираат текстот што се наоѓал скриен внатре.
А содржината е изненадувачки секојдневна. Ана-ана се обидувала да си ги врати парите што нејзиниот сопруг му ги позајмил на друг човек. Должникот одбил да ѝ ги врати, со образложение дека ќе му ги даде на нејзиниот сопруг кога тој ќе се врати. Така, по речиси четири милениуми, пред нас повторно се појавува гласот на една жена која се занимавала со нешто што и денес ни е добро познато — долгови и пари.
Култепе бил еден од важните трговски центри на староасирската трговска мрежа во Анадолија во 19 и 18 век пр.н.е. Од таму потекнуваат илјадници клинесто-пишани документи кои сведочат за трговијата, семејниот живот, долговите, договорите и секојдневните проблеми на луѓето од тој период.
Она што го прави ова откритие особено интересно не е само самото писмо, туку начинот на кој било прочитано. Наместо археолозите да го скршат глинениот коверт за да стигнат до таблетата, современата технологија им овозможила виртуелно да погледнат во неговата внатрешност, зачувувајќи го оригиналниот предмет и неговите печати.
По речиси 4.000 години, една порака која некогаш патувала низ древните трговски мрежи повторно станува читлива. И можеби во музеите сè уште постојат други затворени писма чија содржина допрва ќе биде откриена — не со кршење на нивните коверти, туку со технологија што овозможува да ги „отвориме“ без физички да ги отвориме.
Фото: Сребрена должничка табличка и глинен коверт од древен Канеш, Анадолија, околу 19–18 век пр.н.е./Marie-Lan Nguyen / Wikimedia Commons, CC BY 4.0.
Извори: npj Heritage Science; University of Hamburg – Centre for the Study of Manuscript Cultures; Arkeonews.
