Во зима поретко сме на сонце, деновите се пократки, а времето често нè задржува дома. Поради тоа, кожата има помалку можности да создава витамин Д, па кај некои луѓе во овој период може да се појави недостаток.
Затоа често се поставува прашањето дали треба да земаме витамин Д како додаток, дали навистина му помага на имунитетот и дали можеме да внесеме доволно количество преку храната.
Зошто му е потребен на организмот?
Кога ќе се спомне витамин Д, најчесто помислуваме на коските. И со право: тој му помага на организмот да го апсорбира калциумот, кој е неопходен за цврсти коски и здрави заби. Но, има улога и во нормалното функционирање на мускулите и имунолошкиот систем.
Недостатокот може да го наруши здравјето на коските, а кај децата тежок недостаток може да доведе до рахитис.
Во зимските месеци вреди да внимаваме на внесувањето на овој витамин, особено ако ретко сме на отворено или исхраната ни е сиромашна со негови извори.
Сепак, не треба да очекуваме дека витамин Д ќе нè спаси од секоја настинка. Тој е важен за нормална работа на имунолошкиот систем, но не гарантира заштита од настинки и други респираторни инфекции. Истражувањата за тоа дали земањето додатоци го намалува ризикот од вакви инфекции даваат различни резултати. Затоа, нема основа да се тврди дека секој човек ќе има корист од нив.
Која храна содржи витамин Д?
Телото може само да создава витамин Д под влијание на сончевата светлина, но го внесуваме и преку храната. Изборот, сепак, е прилично ограничен.
Меѓу подобрите извори се:
Масната риба – лосос, скуша, сардини, харинга и пастрмка. Таа е еден од најдобрите природни извори на витамин Д.
Јајцата – витаминот Д се наоѓа во жолчката, но количината е помала отколку кај повеќето масни риби.
Рибиното масло – некои производи содржат значителни количества, па важно е да се провери декларацијата и препорачаната доза.
Црниот дроб – содржи одредено количество витамин Д, но не е меѓу најбогатите извори.
Збогатените производи – одредени млека, растителни напитоци и житарки за појадок имаат додаден витамин Д.
При купување, погледнете ја декларацијата. Не секое млеко или растителен напиток содржи додаден витамин Д.
Иако разновидната исхрана е важна, понекогаш е тешко само преку храната да се внесат доволни количества, особено во периодот кога телото создава помалку витамин Д под влијание на сонцето.
Дали треба да земаме додаток во зима?
Одговорот зависи од возраста, исхраната, времето поминато на отворено и здравствената состојба.
Британската здравствена служба NHS, на пример, препорачува возрасните и децата над четири години да размислат за земање 10 микрограми (400 IU) витамин Д дневно во есенските и зимските месеци. Ова е британска препорака, а не универзална доза што задолжително треба да ја зема секој.
Американскиот Национален институт за здравје (NIH) наведува препорачан дневен внес од 15 микрограми (600 IU) за возрасни до 70 години и 20 микрограми (800 IU) за лицата над 70 години. Овие количества се однесуваат на вкупниот внес од храната и додатоците.
Разликите меѓу препораките се должат на различните здравствени упатства. Ако постои сомневање за недостаток, зголемен ризик или веќе утврдено ниско ниво на витамин Д, лекар може да процени дали е потребен додаток и во која доза.
Како правилно се зема?
Бидејќи витаминот Д е растворлив во масти, добро е да се зема со оброк што содржи малку масти. Тоа може да биде појадок или ручек со јајца, јогурт, сирење, јаткасти плодови или маслиново масло.
Проверете ја и дозата наведена на пакувањето. Таа може да биде изразена во микрограми (µg) или во интернационални единици (IU).
За полесно да ги споредите количествата, запомнете:
1 микрограм = 40 IU
10 микрограми = 400 IU
15 микрограми = 600 IU
25 микрограми = 1.000 IU
Повеќе не значи и подобро. Прекумерното внесување витамин Д преку додатоци може да предизвика покачување на калциумот во крвта, а во потешки случаи и оштетување на бубрезите.
За возрасни, горната граница на дневен внес е 100 микрограми (4.000 IU) од сите извори, освен ако лекар не препорача поинаква доза под медицински надзор. Ова е безбедносна граница, а не целна доза што треба секојдневно да ја достигнуваме.
Ако веќе земате мултивитамини или други додатоци, проверете дали содржат витамин Д. Така ќе избегнете непотребно внесување големи количества. Ако имате заболување на бубрезите, покачен калциум во крвта или земате лекови што можат да влијаат врз витаминот Д, консултирајте се со лекар пред да почнете со додаток.
Не е потребно секој здрав човек рутински да го проверува нивото на витамин Д во крвта. Дали е потребна анализа зависи од здравствената состојба и индивидуалните ризик-фактори.
На што да внимаваме во текот на зимата?
Ако сакаме да внесуваме доволно витамин Д, добро е редовно да јадеме масна риба, јајца и производи збогатени со овој витамин. Кога тоа не е доволно или постои зголемен ризик од недостаток, додатокот може да биде соодветно решение.
Но, не треба да заборавиме дека здравјето не зависи само од еден витамин. Разновидната исхрана, квалитетниот сон, физичката активност, и хигиената и се исто така важни за зачувување на здравјето во зимскиот период.
Целта не е да земаме што поголема доза витамин Д, туку да внесуваме доволно количество за потребите на организмот.
Извори:
NIH Office of Dietary Supplements – Vitamin D: Fact Sheet for Health Professionals
NHS – Vitamin D
NIH Office of Dietary Supplements – Dietary Supplements for Immune Function and Infectious Diseases
The Lancet Diabetes & Endocrinology – систематска анализа за витаминот Д и акутните респираторни инфекции, 2025 година