Вештачката интелигенција веќе не е само алатка за пишување текстови, преведување или анализа на податоци. Таа сè повеќе навлегува и во медицината – особено таму каде што лекарите секојдневно анализираат огромен број слики, мерења и медицински податоци.
Но што точно може да преземе AI? Каде нејзиното влијание е најголемо?
Од анализа на медицински снимки до откривање промени во ткивата и анализа на срцевиот ритам – AI веќе може да извршува или да помага при дел од задачите кои традиционално ги извршувале медицинските професионалци.
1. Радиологија – медицината преку слики
Радиологијата е една од областите каде што AI има особено силна примена.
Алгоритмите можат да анализираат рендгенски снимки, CT, MRI и мамографии и да бараат знаци на одредени заболувања или абнормалности.
Наместо лекарот сам да го прегледува секој детал на огромен број снимки, AI може да помогне со означување на сомнителните области кои бараат дополнително внимание.
Во најголем број вакви примени, AI е алатка за поддршка на медицинските професионалци, а не нивна целосна замена. Сепак, постојат и ограничени медицински уреди со автономни функции за специфични намени.
2. Патологија – кога AI „гледа“ под микроскоп
Во дигиталната патологија, микроскопските препарати можат да се претворат во дигитални слики со огромна количина информации.
AI може да ги анализира овие слики и да помогне во препознавањето на клеточни и ткивни промени, вклучително и карактеристики поврзани со одредени видови рак.
Така, патологот добива дополнителна алатка за пребарување и анализа на огромен број клетки.
3. Офталмологија – AI што го анализира окото
Мрежницата е еден од деловите на човечкото тело каде што AI може да препознава карактеристични промени преку фотографии и други видови снимки.
Еден од познатите примери е откривањето на знаци на дијабетична ретинопатија.
Ова е особено важно за скрининг, бидејќи AI може брзо да обработи голем број снимки и да означи кои случаи треба дополнително да ги разгледа медицинскиот персонал.
4. Кардиологија – кога алгоритмот го „чита“ срцевиот ритам
Електрокардиограмот содржи голем број податоци за работата на срцето.
AI системите можат да анализираат ECG сигнали и други кардиоваскуларни податоци, барајќи обрасци поврзани со одредени нарушувања.
Некои AI медицински уреди веќе се користат за анализа на кардиоваскуларни податоци. FDA во својата база наведува повеќе авторизирани AI-овозможени уреди во кардиоваскуларната област.
5. Гастроентерологија – AI влегува и во ендоскопијата
При колоноскопија и други ендоскопски прегледи, лекарот мора внимателно да ја следи целата снимка.
AI може да помогне со препознавање и означување на одредени лезии и промени во реално време.
На тој начин технологијата може да делува како дополнителен „пар очи“ за лекарот.
6. Лабораториска дијагностика – огромни количини податоци
Крвните анализи, биохемиските параметри, медицинската историја и другите резултати создаваат огромна количина податоци.
AI може да помогне во обработката и комбинирањето на голем број медицински податоци, барајќи обрасци кои би можеле да бидат значајни за дијагностиката или проценката на ризик.
Тука не станува збор само за една анализа, туку за можноста различни извори на медицински податоци да се анализираат заедно.
И колку далеку сме стигнати?
Според WHO/Europe, 32 од 50 земји (64%) што учествувале во регионалното истражување веќе користат AI-поддржана дијагностика, особено во медицинската визуелизација и откривањето заболувања.
Во јули 2026 година WHO/Europe објави дека речиси две третини од земјите во Европскиот регион веќе користат AI во дијагностиката.
А во САД, FDA во септември 2026 година наведува дека има авторизирано повеќе од 1.600 AI-овозможени медицински уреди за пуштање на пазарот.
Тие опфаќаат различни медицински области, со голем број уреди поврзани со радиологија, но и со кардиологија, неврологија, патологија, гастроентерологија и други области.
Но постои една важна граница.
AI може да анализира. Но медицинската одлука и одговорност зависат од конкретната намена на системот, начинот на неговата употреба и улогата на медицинскиот професионалец.
Алгоритмот може да пропушти наод, да даде погрешен резултат или да биде пристрасен ако бил обучен на несоодветни или нецелосни податоци.
Затоа WHO предупредува дека паралелно со развојот на AI мора да се развиваат и правила за безбедност, приватност, одговорност и човечки надзор.
Можеби иднината нема да изгледа како:
„AI или лекар?“
Туку како:
„Што може да направи лекарот подобро кога има AI покрај себе?“
Фото/илустрација: Mirddincom / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0
Извори:
WHO/Europe – Is your doctor’s AI safe?
WHO/Europe – Govern AI in health before the gaps become irreversible
U.S. FDA – Artificial Intelligence-Enabled Medical Devices
U.S. FDA – List of Artificial Intelligence-Enabled Medical Devices
